Studiegroepen
Studiegroep Ethica
Na de Introductiecursus Spinoza kan men aansluitend (januari t/m mei) deelnemen aan een Studiegroep Ethica. In elk van de 5 maandelijkse bijeenkomsten staat één van de delen van de Ethica centraal: 1. God; 2. Aard en oorsprong van de menselijke geest; 3. Oorsprong en aard van de gevoelens; 4. De slavernij van de mens, of de kracht van de gevoelens; 5. Het vermogen van het verstand, of de vrijheid van de mens.
Bij de studiegroep wordt meer zelfstudie van de deelnemers verwacht dan bij de introductiecursus.
De Studiegroep Ethica vindt plaats in buurtcentrum De Boomsspijker, Recht Boomssloot 52 (1011 EC) te Amsterdam. Dit is op loopafstand van Amsterdam CS en metrostation Nieuwmarkt. De kosten van deze studiegroep bedragen € 75.
Overige studiegroepen
Wie (bijvoorbeeld via de Introductiecursus of de Studiegroep Ethica) enigszins vertrouwd is met het begrippenapparaat van Spinoza's filosofie, kan deelnemen aan de studiegroepen die in september van start gaan. Deze bestaan uit 8 maandelijkse bijeenkomsten en zijn gewijd aan een bepaald thema of werk van Spinoza. Evenals voor de Studiegroep Ethica wordt hier een behoorlijke mate van zelfstudie van de deelnemers verwacht. De studiegroepen worden gegeven door verschillende docenten. In het seizoen 2013-2014 staan de volgende studiegroepen op het programma: Spinoza's emotieleer voor beginners, Spinoza's realisme voor gevorderden, Spinoza en de Gouden Eeuw, Verhandeling over de verbetering van het verstand en de Ethica.
De studiegroepen vinden plaats in buurtcentrum De Boomsspijker, Recht Boomssloot 52 (1011 EC) te Amsterdam. Dit is op loopafstand van Amsterdam CS en metrostation Nieuwmarkt. De kosten van deze studiegroepen bedragen € 120.
1. Spinoza's emotieleer voor beginners
In deel III van de Ethica worden de menselijke emoties op een uiterst realistische manier behandeld. Voor Spinoza vormt niet de rede maar de begeerte het wezen van een mens. Wij zijn wat wij begeren. Met deze krachtige stellingname biedt Spinoza ons een kijk op het menselijk leven die verrassend is. In de studiegroep zullen we deel III van de Ethica gedetailleerd bestuderen. Door zijn concreetheid is deze tekst zeer toegankelijk. We zullen er Spinoza leren kennen als psycholoog en psychotherapeut. In acht bijeenkomsten zullen onder meer de volgende onderwerpen aan bod komen: de drie basisemoties, de werking van liefde en haat, de relatie met de ethiek van alledag, de samenhang tussen emoties en prikkels, en tenslotte de relatie met jezelf. Hier is het Spinoza in zijn Ethica om te doen: hoe je via een duurzame vorm van zelfliefde tot vrijheid en gelukzaligheid kunt komen.
Docent: Wim Lintsen
Derde donderdagavond van de maand
2. Spinoza's realisme voor gevorderden
Spinoza's filosofie kan op verschillende wijzen worden geïnterpreteerd: rationeel, spiritueel, naturalistisch, idealistisch. In deze cursus zullen we Spinoza vooral langs een realistische invalshoek benaderen. In eerste instantie kijken we naar Spinoza's eigen leven. Hoe slaagde hij er in om zijn passieve emoties te transformeren in actieve? Daartoe lezen we de Ethica opnieuw, maar nu vanuit de Intuïtie. Dit levert een verrassend beeld op van Spinoza's (zelf)liefde, van zijn woede en van de vriendschap die hij zocht. Vervolgens gaan we aan de slag met Spinoza's idee dat een mens beschikt over sterke en zwakke kanten en dat hij in zijn leven vooral zijn sterke kanten wil ontwikkelen. We passen dit toe op kwesties die van belang zijn in maatschappij en cultuur, zoals religie, politiek, economie, pantheïsme en naturalisme. Spinoza komt hier naar voren als een verrassende gesprekspartner.
Docent: Wim Lintsen
Tweede maandagmiddag van de maand.
3. Spinoza en de Gouden Eeuw
Spinoza begrijpen betekent de Gouden Eeuw begrijpen, en omgekeerd. Dit heeft de schrijver Theun de Vries op schitterende wijze aangetoond in zijn prachtige, bloemrijke biografie over Spinoza. Je kunt zijn boek lezen als een literair verslag maar ook als een filosofisch-politieke beschouwing. De Vries was lange tijd communist en dat bracht hem ertoe Spinoza te karakteriseren als 'denker tussen de klassen'. Daarmee treedt Spinoza naar voren tegen de achtergrond van sociaal-economische ontwikkelingen in de 17de-eeuwse Republiek. We leren nu Spinoza's filosofie duidelijker begrijpen tegen de achtergrond van zijn tijd. Zijn filosofie is niet in een isolement ontstaan, maar juist in een intensieve wisselwerking met de prestaties en problemen van de Gouden Eeuw. En door hier op een grondige wijze kennis van te nemen, leren we ook te onderscheiden wat Spinoza's actualiteit kan zijn in onze tijd.
Docent: Wim Lintsen
Derde donderdagmiddag van de maand.
4. Verhandeling over de verbetering van het verstand
In Spinoza's vroegste werk (wellicht nog uit de late jaren 1650) wordt het voorbereidende werk verricht voor zijn filosofie als medicina mentis, geneesmiddel voor de geest. De Verhandeling over de verbetering van het verstand beschrijft niet, zoals de Ethica, een filosofisch systeem maar geeft een praktijkgerichte beschrijving van verschillende vormen van kennis en voorstelling en hoe we daarmee het beste kunnen omgaan. Het werkje werd niet alleen door Spinoza's vrienden gewaardeerd en daarom, hoewel het onvoltooid was, toch in de Opera Posthuma opgenomen, het biedt ook een inzicht in een vroeg stadium van Spinoza's filosofische ontwikkelingen, aansluitend bij Descartes' Discours de la méthode. We onderzoeken niet alleen de Verhandeling zelf, maar kijken daarnaast gedetailleerd naar de onderdelen, bijvoorbeeld het overzicht van de verschillende soorten kennis, die ook in een andere context, namelijk de Ethica, terugkomen.
Docent: Karianne Marx
Tweede donderdagmiddag van de maand.
5. De Ethica van Spinoza
In het werk van de Nederlandse filosoof Spinoza (1632-1677) verschijnt de mens als een wezen dat aan alle kanten wordt bedreigd. Hij vormt slechts een nietig knooppunt in een netwerk van krachten dat zich oneindig in de ruimte en tijd vertakt. Maar tegelijkertijd heeft ieder mens volgens hem blijvend een kracht in zich die hem of haar zo lang mogelijk in stand houdt en mogelijkheden biedt om zich te ontwikkelen. In zijn Ethica zet Spinoza op basis van een strikt deterministische fundering een theorie uiteen van een mogelijke weg tot vrijheid voor de mens, een weg die leidt tot toenemend inzicht in de eenheid en verbondenheid van alles wat is, en tevens tot begrip van onze eigen plaats en mogelijkheden in dit geheel.
Ik wil in acht bijeenkomsten de opbouw en samenhang van de Ethica verhelderen, waarbij ik in de eerste bijeenkomst zal uitgaan van een eerdere ontwikkelingsfase van de filosofie van Spinoza, namelijk zijn Korte verhandeling van God, de mens en deszelvs welstand. Ik probeer in deze cursus argumenten aan te voeren voor de stelling dat Spinoza's centrale begrip van de 'verstandelijke liefde tot god' ook voor onze tijd van vitaal belang is.
Docent: Jeroen Bartels
Een middaggroep en een avondgroep op de laatste donderdag van de maand (m.u.v. februari en mei, dan i.v.m. vakantie resp. Hemelvaart een week eerder).
Over de docenten
Jeroen Bartels (dr. J.J.A. Bartels, 1941) was van 1976 tot 2003 werkzaam op het 'filosofisch instituut' van de universiteit van Groningen. Hij verzorgde daar ongeveer de eerste tien jaren de colleges voor de geschiedenis van de filosofie van de zeventiende eeuw en daarna die van de twintigste eeuw. Tevens werkte hij en werkt hij nog voor de SeniorenAcademie (vroeger de HOVO). Vanaf 1993 heeft hij zich lang bezig gehouden met de geschiedenis van het subject-begrip: hoe hebben mensen vanaf het begin van de moderne geschiedenis nagedacht over hun eigen bestaan en hun eigen rol in de wereld (dit resulteerde in drie delen 'De geschiedenis van het subject'). Vanaf het midden van de jaren negentig groeide zijn belangstelling voor de figuur van Spinoza. Diens denken is in zijn ogen ook in de werkelijkheid van nu onverminderd van belang.
Wim Lintsen is van origine bouwkundig ingenieur. Filosofie was echter zijn grote hartstocht, mede door Spinoza. Op zijn 60ste is hij begonnen als freelance filosoof bij HOVO en Volksuniversiteit, en sinds 2010 bij de ASK. Zijn specifieke interesses zijn de emotieleer van Spinoza en het grensgebied tussen filosofie en wetenschap. In 2010 publiceerde hij een boek over de relatie religie-wetenschap. Op dit moment bereidt hij een promotieonderzoek voor over Spinoza.
Karianne Marx (1981) studeerde Wijsbegeerte en Geschiedenis in Utrecht. In 2004 studeerde zij af met een scriptie over Spinoza's kentheorie. Aan de Vrije Universiteit in Amsterdam promoveerde ze begin 2010 op een historisch-wijsgerig proefschrift over Karl Leonhard Reinhold (1757-1823) en zijn receptie van de filosofie van Kant. Tijdens en na dit promotietraject werkte zij aan de VU als docent. Sinds 2012 is zij actief als zelfstandig docente filosofie en in opleiding tot mediator en coach.
Nadere informatie
Nadere informatie over de studiegroepen kunt u verkrijgen bij Karianne Marx:
Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
of 06 - 43.49.89.15.