Spinoza's invloed

Ondanks zijn teruggetrokken levenswijze en gering aantal publicaties, werd Spinoza al tijdens zijn leven beroemd en berucht. Hij kreeg bezoekers van heinde en verre, men bood hem een hoogleraarspost in Heidelberg aan - die hij beleefd weigerde omdat hij bang was voor beperking van zijn denkvrijheid. Al vroeg had hij de reputatie van atheïst en zijn aanval in het Theologisch-politiek traktaat op het gezag van de bijbel en de macht van de predikanten sterkte zijn tegenstanders in die mening. Toen dan ook na zijn dood de Ethica werd gepubliceerd, werd het boek vanuit die vooringenomenheid beoordeeld. Al snel werd het etiket 'spinozist' een scheldwoord, dat gebruikt werd als men iemand van 'atheïsme' wilde beschuldigen. Spinoza's werken circuleerden clandestien in heel Europa en iedereen had er een (vaak afwijzende) mening over. Heel treffend was de karakterisering die Pierre Bayle in 1697 van Spinoza gaf: 'een deugdzame atheïst', iemand die het bestaan van God niet rechtstreeks ontkende, maar wiens stelsel geen ruimte liet voor een god. Deze visie heeft lang het beeld van Spinoza bepaald.

Aan het eind van de 18de eeuw komt de filosofie van Spinoza weer in het centrum van de belangstelling te staan door de zogenaamde 'Pantheismusstreit', die in Duitsland hevige debatten oproept. Een gevolg daarvan is dat Spinoza's werk weer gelezen wordt en invloed uitoefent op de Duitse romantiek en op het Duitse idealisme. Dankzij Goethe, Herder, Schelling, Hegel en vele anderen is er in het Duitsland van rond 1800 een levendige belangstelling voor Spinoza. In 1802 komt de eerste uitgave van zijn verzamelde werken uit. Spinoza hoort inmiddels tot de klassieken van de filosofie en vele denkers proberen Spinoza dan ook neer te zetten als voorloper van de eigen filosofie. Tijdens de afgelopen eeuw kwam er een grote vloed van wetenschappelijke Spinoza-literatuur en zijn filosofie blijft een groeiend algemeen publiek aanspreken. Nog altijd gaat er een grote fascinatie uit van Spinoza's omvangrijke filosofische project. Dat die veelomvattende theorie in conflict kwam met de traditionele godsdienst heeft niet kunnen verhinderen dat Spinoza's ster gestaag is blijven rijzen. Steeds duidelijker wordt dat zijn filosofie 'de tand des tijds' glorieus heeft doorstaan en voor de moderne mens en samenleving opnieuw van grote waarde kan zijn.

Verantwoording

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

Portret van Spinoza

"In een vrij staatsbestel is
het een ieder toegestaan te denken wat hij wil en te zeggen wat hij denkt."

Spinoza