Boeken over Spinoza en zijn context

De onderstaande boekbeschrijvingen, gegevens en afbeeldingen zijn overgenomen van de websites van de respectievelijke uitgeverijen en vallen daarom als zodanig niet onder de verantwoordelijkheid van de ASK.

Met de onderstaande opsomming pretendeert de ASK niet volledigheid na te streven.

Jasper Schaaf: Het speelveld van de vrijheid

Schaaf Het speelveld van de vrijheidVan Marx is bekend dat hij de 'proletariërs van alle landen' opriep zich te verenigen. Hij was echter niet de eerste die ervan uitging dat 'in vereniging' vrijheid en macht kunnen groeien. Veel eerder schreef Spinoza al dat wanneer mensen zich in nood verenigen, zij samen meer rechten hebben.
Dit boek bevat twee essays over vrijheid en macht. Het eerste gaat over de waardering en mogelijke tekortkomingen van Marx' visie op vrijheid. Verhelderend voor dat laatste is het debat met Bakoenin en de anarchisten van Marx' tijd.
Ook in het tweede essay over het Speelveld van de vrijheid staat Marx' denken centraal. Daarnaast wordt vanuit Spinoza's filosofie naar vrijheid gekeken. In de bredere context spelen Aristoteles, Machiavelli en Hegel een rol. De politieke filosofie van Marx en Spinoza levert gezichtspunten op voor praktisch handelen en de vrijheidsgraden daarvan. Hun fundamentele visies over de samenhang van macht en vrijheid zijn verhelderend om in de overvloed van dagelijkse nieuwsfeiten te bedenken waar het eigenlijk om gaat.

Uitgeverij Damon, 2014
160 blz, ISBN 978-94-603-6193-7
€ 17,90

Erik Bindervoet en Saskia Pfaeltzer: Spinoza's achtbaan

Bindervoet en Pfaeltzer Spinozas achtbaanJanus Dullemondt, een slimme maar enigszins onzekere leraar wiskunde aan een middelbare school, is groot bewonderaar en kenner van Spinoza's Ethica. Hij wil zijn leerlingen duidelijk maken wie Spinoza was, wat hij ons kan leren en waarom dat belangrijk is. Hij neemt ze mee in een filosofische achtbaan die hen langs leven en leer van Spinoza voert. Dat laat hen uiteindelijk niet onberoerd.

Saskia Pfaeltzer en Erik Bindervoet laten zien waarom de leer van Spinoza nog altijd actueel is. In tekst en beeld vertrekken ze vanaf het standbeeld van Spinoza vlak bij zijn geboortehuis, komen langs bekende en minder bekende gebeurtenissen uit zijn leven, en als ze zijn aanbeland in de klas van Janus Dullemondt, laten ze hem op zijn karakteristieke manier de leerlingen vertellen hoe en waarom Spinoza's Ethica een rol speelt in hun eigen leven.

Uitgeverij Wereldbibliotheek, 2014
144 blz, ISBN 978-90-284-2538-5
€ 24,95

Adriaan Koerbagh: Een licht dat schijnt in duistere plaatsen

Hertaling Michiel Wielema

Koerbagh Een lichtAdriaan Koerbagh (1633-1669) ontleedt in Een licht dat schijnt in duistere plaatsen met 'het licht van de rede' fundamentele christelijke noties als de Schepper, de drie-eenheid, hemel en hel, engelen en duivels, en het geloof in wonderen. Volgens hem vallen God en Natuur samen en is theologie een natuurwetenschap. Koerbaghs doel was een vrije en vrijzinnige samenleving; hij had zich tot taak gesteld met scherpe pen commentaar te leveren op wat hij als misstanden ervoer.
Als het in 1668 ongehinderd had kunnen verschijnen, was Een licht dat schijnt in duistere plaatsen zonder twijfel een grote inspiratiebron geweest voor de radicale Verlichtingsdenkers. Nu werd echter vrijwel de hele oplage vernietigd en wachtte Koerbagh een ander lot: om zijn antichristelijke boek werd hij bestraft met een ketterproces in het 'vrijzinnige' Amsterdam en in 1669 overleed hij in het Rasphuis. Een licht verzonk ten onrechte in de vergetelheid.

Michiel Wielema is filosoof en vertaler. Hij was onder meer onderzoeker aan de Faculteit Wijsbegeerte van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Wielema is een van de samenstellers van de Dictionary of Seventeenth and Eighteenth-Century Dutch Philosophers en verzorgde eerder een vertaling van Een licht in het Engels.

Uitgeverij Vantilt, 2014
262 blz, ISBN 978-94-600-4170-9
€ 19,95 

Henri Krop: Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland

krop spinoza een paradoxale icoon van nederlandIn 1677 publiceerden Amsterdamse vrijdenkers clandestien het controversiële meesterwerk van Spinoza, de Ethica, dat een klassieker van het westerse denken zou worden. Aanvankelijk was het verboden lectuur en bleef Spinoza in de ogen van het grote publiek een gevaarlijke filosoof. De algehele verontwaardiging was zo groot dat zelfs een halve eeuw later een predikant nog dichtte: 'Spouw op dit graf. Hier ligt Spinoza. Was zijn leer daar ook bedolven.' Pas in de 19e eeuw werd hij vereerd als de 'profeet van een mondige mensheid'. De doorbraak van liberale ideeën rond 1850 maakte de filosoof tot een icoon van ons land. Het Nederland van nu lijkt minder gevoelig voor Spinoza's lofzang op Verlichting, tolerantie en redelijk denken, ook al is hij recent als 'Nederlands beroemdste filosoof' opgenomen in de canon van Nederland. In Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland wordt voor het eerst met een schat aan gegevens geanalyseerd hoe en waarom Spinoza drie eeuwen lang de Nederlanders kon fascineren en wat hij het Nederland van de 21e eeuw nog te zeggen heeft.

Uitgeverij Bert Bakker, maart 2014
824 blz, ISBN 978-90-351-3871-1
€ 49,95

Ton de Kok: Wat is God. Filosofen & schrijvers op zoek

Ton de Kok Wat is GodWaarom is er iets en niet niets? Een adembenemende gedachte voor wie er even bij stilstaat. En omdat er iets is: het universum, de wereld, huis, tuin en keuken, stellen we ons vaak de beklemmende vraag wat eigenlijk de zin van dit alles is. Vijfentwintighonderd jaar lang hebben filosofen, schrijvers en dichters met dat mysterie geworsteld.

Ton de Kok is gepromoveerd in de geesteswetenschappen, oud­marinier, voormalig lid van de Tweede Kamer en tegenwoordig docent godsdienstfilosofie op een middelbare school in Amsterdam. Hij mengt zich regelmatig in het publiek debat op de opiniepagina’s van de landelijke dagbladen. Gevoed door zijn veelkleurige levenservaring geeft hij met een journalistieke pen in een persoonlijk document een boeiend beeld van de bestaansworsteling van bijna veertig filosofen en schrijvers met de vraag Wat is God?

Tussen Xenophanes (500 v.Chr.), met wie het boek begint en Harry Mulisch, met wie het wordt afgesloten, ontmoeten we onder anderen Plato, Lucretius, Thomas van Aquino, Eckhart, Pascal, Spinoza, Voltaire, Schopenhauer, Nietzsche, Sartre, Mann, Hesse, Camus, Hemingway en Kertész.

Het boek zal gepresenteerd worden op dinsdag 17 december om 15.30 uur in het Fons Vitae Lyceum in Amsterdam.

Uitgeverij Thoth, december 2013
312 blz, ISBN 978-90-686-8633-3
€ 19,50

Rudi Rotthier: De naakte perenboom. Op reis met Spinoza

Rotthier Op reis met SpinozaJaren geleden las Rudi Rotthier een onbegrijpelijk boek waarin de schrijver zich verzette tegen berouw en zich hard maakte voor de idee dat vrijheid en inzicht samenvallen. Die schrijver was Spinoza, het betreffende boek was de Ethica. Rotthier gaat in De naakte perenboom op zoek naar Spinoza, naar de betekenis van zijn werk, en naar het land waarin dat werk ontstond, Nederland. De ontdekkingsreis leidt van de woonplaatsen van Spinoza naar Almere ('de meest spinozistische stad van Nederland'), naar Waddinxveen (het dieptepunt van het land), naar Deventer en Zwolle. Terwijl hij reist langs rechte wegen ontdekt en toont Rotthier zijn wellicht kronkelige versie van Spinoza, iemand die de mislukking een kans gaf, en met de mislukking de democratie.

Naast het boek is een app (voor Android, iOS en Windows Phone) uitgebracht als gids bij het boek. In de app gaat de auteur op zoek naar Spinoza, naar de betekenis van zijn werk, en naar het land waarin dat werk ontstond, Nederland. Met kaarten, foto's, een korte beschrijving en een boekfragment, neemt deze app de gebruiker mee op een wandeltocht naar plaatsen van bijzonder belang voor de tijd van Spinoza. De app beschrijft meer dan 25 locaties met weetjes over Spinoza en zijn tijd in Amsterdam en Den Haag. Andere plaatsen zoals Almere en Waddinxveen volgen nog. De app is verkrijgbaar in de app-stores van Android, Apple en Windows Phone onder het trefwoord "Spinoza wandeling".

Uitgeverij Atlas Contact, oktober 2013
352 blz, ISBN 978-90-450-2552-0
€ 21,95

Jan Wim Buisman: Verlichting in Nederland 1650-1850. Vrede tussen Rede en Religie?

Buisman Verlichting in Nederland 1650-1850De relatie tussen Verlichting en religie is nog steeds een punt van heftige discussie. Voor de een vormt de Verlichting het verzamelpunt van alle antigodsdienstigheid, voor de ander probeert zij juist het traditionele christendom aan te passen aan het moderne, seculiere denken. Verlichting in Nederland 1650-1850 schetst een genuanceerd en niet zelden verrassend beeld - daarbij geholpen door het veelal gematigde karakter van de historische Verlichting in Nederland. Spannend wordt het vooral wanneer de tweedeling tussen rede en religie wordt losgelaten. Met al zijn rationalisme leefde Spinoza bijvoorbeeld in een mystieke tijd: hij wist zich omringd door 'vrije' christenen voor wie de nieuwe redelijkheid geen bedreiging vormde, maar eerder een uitdaging. En honderd jaar later kon zelfs een predikant te boek staan als een verlichte vriend van duisterlingen.
Aan de hand van een combinatie van historische essays en bronteksten wil Verlichting in Nederland 1650-1850 op goed verlichte wijze de lezer zelf laten oordelen.

Verlichting in Nederland 1650-1850 is een initiatief van het Leidse centrum voor de Studie van Religie en Verlichting. Het is een vervolg op het eerder bij Vantilt verschenen Een veelzijdige verstandhouding, waarover Gert J. Peelen in de Volkskrant schreef: "In discussies over de strijd tussen religie en rede wordt vaak vergeten hoezeer die twee elkaar in de loop van de eeuwen hebben beïnvloed. Een veelzijdige verstandhouding biedt licht in de duisternis."

Uitgeverij Vantilt, oktober 2013
288 blz, ISBN 978-94-600-4150-1
€ 22,50

Miriam van Reijen: Spinoza in bedrijf. Van passie naar actie

Van Reijen Spinoza in bedrijfSpinoza wordt doorgaans beschouwd als een moeilijk te lezen en te begrijpen filosoof, maar hij heeft een bij uitstek praktische filosofie waarmee iedereen zijn voordeel kan doen. Aan de hand van een groot aantal fragmenten uit zijn werk laat Miriam van Reijen zien welke betekenis zijn ideeën voor ons kunnen hebben in zowel ons dagelijks leven, als in organisaties en de politiek.
Spinoza wordt doorgaans beschouwd als een moeilijk te lezen en te begrijpen filosoof, maar hij heeft een bij uitstek praktische filosofie waarmee iedereen zijn voordeel kan doen.
Aan de hand van een groot aantal fragmenten uit zijn werk laat Miriam van Reijen zien welke betekenis zijn ideeën voor ons kunnen hebben in zowel ons dagelijks leven, als in organisaties en de politiek. Spinoza beschikte over een heuse motivatietheorie, waarin hij het voornamelijk door emotie gestuurde 'passieve' handelen onderscheidde van het door rede en inzicht ingegeven 'actieve' handelen. Spinoza toont ons de weg van onmacht naar macht, van trieste passies naar vreugde en geluk, van lijden naar leiden.

Uitgeverij Klement, september 2013
160 blz, ISBN 978-90-868-7093-6
€ 16,95

Bart Leeuwenburgh: Het noodlot van een ketter. Adriaan Koerbagh (1633-1669)

Leeuwenburgh het noodlot van een ketterOp 27 juli 1668 hoorde Adriaan Koerbagh in de martelkamer van het Amsterdamse stadhuis dat zijn tong moest worden doorboord, zijn rechterduim moest worden afgehakt, zijn boeken moesten worden verbrand, zijn goederen in beslag moesten worden genomen en dat hij voor dertig jaar in het rasphuis moest worden opgesloten.
Op 15 oktober 1669 was er in Amsterdam in de buurt van de Oude Nieuwstraat 6 geen doorkomen meer aan. Het stond zwart van de mensen die reikhalzend een glimp trachtten op te vangen van de uitvaart van diezelfde Adriaan Koerbagh. Nadat de lijkkist door een opeengepakte menigte heen het huis was uitgedragen, daalde er een pikzwarte kip op neer. De boodschap was duidelijk: de kip kwam in opdracht van de duivel de inktzwarte ziel van de overleden ketter opeisen.
Adriaan Koerbaghs hoofdzonde was de publicatie van Bloemhof, een blasfemisch woordenboek waarin hij met een scherpe pen vrijmoedig de dogma’s van de publieke gereformeerde kerk bespotte. Tijdens zijn verhoor gaf Koerbagh toe contact te hebben gehad met Spinoza. Wie was deze vooruitstrevende zeventiende-eeuwse arts, jurist en filosoof? Het antwoord vindt u in deze biografie over de radicaalste vrijdenker van de zeventiende eeuw.

Bart Leeuwenburgh (1960) is verbonden aan de faculteit wijsbegeerte van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij was mederedacteur van het Dictionary of Seventeenth- and Eighteenth-Century Dutch Philosophers (2003). Samen met Michiel Wielema publiceerde hij in 2006 De inslag van een komeet, een bloemlezing uit het werk van de controversiële zeventiende-eeuwse Franse filosoof Pierre Bayle. In 2009 verscheen van zijn hand Darwin in domineesland, waarin wordt beschreven hoe negentiende-eeuwse Nederlandse intellectuelen reageerden op de publicatie van Charles Darwins On The Origin of Species (1859).

Uitgeverij Vantilt, maart 2013
224 blz, ISBN 978-94-600-4114-3
€ 19,95

Tinneke Beeckman: Door Spinoza's lens. Perspectief op macht, meditatie, manifestatie, evolutie en seksualiteit.

beeckman door spinozas lensSpinoza (1632-1677) blijft een inspirerende filosoof, die eerder voor ons lijkt te schrijven dan voor zijn tijdgenoten. Maar hoe kan zijn complexe, abstracte denken worden vertaald naar hedendaagse onderwerpen? Tinneke Beeckman schreef dit boek als een praktische handleiding om met Spinoza naar de wereld van vandaag te kijken. De thema's die zij aansnijdt raken zowel aan persoonlijke bekommernissen als aan maatschappelijk relevante vraagstukken. Hoe dacht Spinoza over seksualiteit, begeerte, passies? Hoe sluit zijn filosofie van lichaam en geest aan bij hedendaagse ideeën over meditatie en mindfulness? Hoe keek hij, als een van de eerste verdedigers van de democratie, aan tegen revolutie of revolte? Welke lessen kunnen we vandaag trekken uit zijn visie op de relatie tussen Kerk en Staat, geloof en politiek, mogelijke censuur en vrije meningsuiting?

Uitgeverij Klement, oktober 2012
160 blz, ISBN 978-90-868-7103-2
€ 18,95

Miriam van Reijen: Brieven over het kwaad. De correspondentie tussen Benedictus de Spinoza en Willem van Blijenbergh

van reijen brieven over het kwaadDe acht brieven die Spinoza en Willem van Blijenbergh in 1664 en 1665 met elkaar wisselden, staan bekend als de Brieven over het kwaad. Van Blijenbergh, makelaar in granen, was tevens regent en had interesse in filosofie. Maar hij was bovenal een overtuigd christen. Dit bleek al snel het breekpunt tussen hem en Spinoza, die na enige aarzeling in zijn vierde, zeer korte brief de correspondentie beëindigt.
De aanvankelijke illusie van geestverwantschap maakt deze briefwisseling ook psychologisch interessant. Spinoza is, ook voor Van Blijenbergh, niet moeilijk te begrijpen. Hij schrijft dat hij Spinoza met zijn verstand kan volgen, maar bezwaren heeft die hem zwaar op de maag liggen en moeilijk te verteren zijn.
Spinoza is in deze brieven openhartiger dan hij in een publicatie zou zijn geweest, zeker in het begin als hij nog - misschien al tegen beter weten in - hoopt met een geestverwante waarheidszoeker te maken te hebben. Hij wordt bovendien uitgedaagd door de vragen en tegenwerpingen van een niet-filosofisch geschoolde leeftijdgenoot, aan wie hij de fundamenten van zijn filosofie in elke brief zo duidelijk mogelijk uitlegt.
Het centrale thema van deze briefwisseling is de al of niet verantwoordelijkheid van god voor het kwaad in de wereld. Is god alleen oorzaak van het feit dat mensen een vrije wil hebben of ook voor wat zij met die vrije wil besluiten en doen? Spinoza en Van Blijenbergh hebben ook een verschillende opvatting over het verdwijnen van schuld en straf als praktische consequenties van een niet-bestaande vrije wil. Van Blijenbergh is bang voor deze praktische consequenties en Spinoza wil hem laten inzien dat die angst niet gegrond is. Daarom zijn deze brieven ook verrassend actueel. Ze laten zien dat de discussie over het al of niet bestaan van een menselijke vrije wil niet iets is van deze tijd. Spinoza had 350 jaar geleden wellicht al sterkere argumenten tegen het bestaan ervan dan de hedendaagse neurowetenschappen vooralsnog kunnen leveren.

De Brieven over het kwaad zijn oorspronkelijk geschreven in zeventiende eeuws Nederlands en zijn zeer toegankelijk en geschikt voor een breed publiek. Miriam van Reijen heeft ze ingeleid, in hedendaags Nederlands hertaald en van aantekeningen voorzien.

Uitgave Wereldbibliotheek, september 2012
176 blz, ISBN
€ 19,90

Wiep van Bunge: Spinoza Past and Present. Essays on Spinoza, Spinozism, and Spinoza Scholarship.

Boekomslag Van Bunge: Spinoza Past and PresentSpinoza Past and Present consists of twelve essays on Benedictus de Spinoza's Jewish background, his views on metaphysics, mathematics, religion and society. Special attention is paid to the various ways in which Spinoza's works have been interpreted from the late seventeenth century to the present day. In particular, Spinoza's recent popularity among advocates of the Radical Enlightenment is discussed: Van Bunge proposes a new interpretation of Spinoza's role in the early Dutch Enlightenment.

Brill Publishers, 2012
256 blz, ISBN 978-90-042-3137-5
€ 105

Kees Schuyt: Spinoza en de vreugde van het inzicht

Boekomslag van Schuyt: Spinoza en de vreugde van het inzichtDeze korte studie biedt niet de zoveelste inleiding in het denken van Spinoza, maar doet verslag van de persoonlijke, vijfentwintig jaar durende zoektocht om de vaak moeilijke thema's van Spinoza onder de knie te krijgen. Om via Spinoza's filosofie meer te begrijpen van de wereld en van het eigen leven. Om de vreugde te ervaren die dit verbeterde inzicht, in oorzaken en gevolgen, en ook in de eigen beperktheid, ons biedt.
Elk hoofdstuk gaat over een onderwerp dat de auteur bijzonder aanspreekt. Bestaat er een levenswil, Spinoza's conatus, die mensen voort doet leven ook onder de meest bittere omstandigheden? Is kennis en inzicht gradueel van aard? Wat is het verschil tussen adequate en inadequate kennis van de oorzaken van ons handelen? Hoe ontwikkelt een machtsstaat zich tot een rechtsstaat?

Aan de hand van o.a. de Ethica, het Theologisch-politiek Traktaat en het Politiek Traktaat worden belangrijke kernpunten van Spinoza behandeld: turning passions into actions, het omvormen van de dingen die we lijdelijke ondergaan tot actief begrijpen van situaties, de vrijheid om te filosoferen, het belang van godsdienstvrede en tolerantie. In het hoofdstuk over Spinoza's politieke filosofie wordt zijn werk vergeleken met het moderne democratisch individualisme van Emerson en Thoreau. De auteur schuwt niet enkele 'eeuwige kwesties' aan de orde te stellen, moeilijke vragen zoals die naar de onsterfelijkheid van de ziel, de eeuwigheid van God, het waarom van ethisch handelen en de eeuwige vraag naar goed en kwaad. Een zelden gemaakte vergelijking tussen de ethiek en de geometrie van Spinoza en de ethiek en de wiskunde van de pragmatisch filosoof C.S. Peirce sluit het boek af.

Uitgeverij Balans, verwacht 2013/2014
160 blz, ISBN 978-94-600-3406-0
€ 19,95

Miriam van Reijen: Stoïcijnse levenskunst. Evenveel geluk als wijsheid.

Van Reijen Stoicijnse levenskunstMensen lijden niet door de dingen die hun overkomen, maar door hun gedachten daarover. Irrationele gedachten veroorzaken negatieve emoties als irritatie, angst, teleurstelling, jaloezie en schuldgevoel. Dit soort emoties heeft geen enkele positieve functie. Wie van lijder (passief) tot leider (actief) wil worden, kan terecht bij de Stoïcijnse levenskunst van onder meer Epictetus, Spinoza en Sartre. Daarbij hoort ook het keuzes maken zonder nodeloze onzekerheid en gepieker vooraf en zonder zinloze spijt- en schuldgevoelens achteraf.

Dr. Miriam van Reijen (1946) promoveerde op Spinoza en werkte aan de Universiteit van Nijmegen en bij verschillende hogescholen. Ze is hoofddocent van de basisopleiding Filosofie in de Praktijk aan de Internationale School voor Wijsbegeerte (ISVW). Zij publiceerde twee boeken over Spinoza en twee boeken over emoties.

ISVW uitgevers, april 2012
6 CD’s, ISBN 978-94-912-2416-4
€49,95

Jonathan Israel: Revolutie van het denken. Radicale Verlichting en de wortels van onze democratie

Boekomslag van Jonathan Israel: Revolutie van het denkenDemocratie, het vrije woord, tolerantie en individuele vrijheid, al deze waarden hebben in de beleving van de westerse mens een vanzelfsprekendheid gekregen, die er niet altijd geweest is. Toen ze voor het eerst naar voren werden gebracht waren deze ideeën zeer radicaal. In Revolutie van het denken gaat Jonathan Israel terug naar de filosofische wortels van onze democratische rechtsstaat: de Radicale Verlichting.

"Dit boek is zonder meer geslaagd. Het geeft een helder overzicht van Jonathan Israels ideeën over de Radicale Verlichting en haar fundamentele belang voor de moderne democratie."

Uit de Inleiding:

"Radicale Verlichting is het ideeënstelsel dat, historisch gezien, de hoofdrol speelde bij de vorming van de meest fundamentele maatschappelijke en culturele waarden van de westerse wereld in de post-christelijke tijd. Op zichzelf verleent dit al groot belang aan de geschiedenis van deze beweging. Maar dit gedachtegoed is tevens in veel Aziatische en Afrikaanse landen, en nu ook in Rusland, de voornaamste bron van hoop en inspiratie geworden voor talloze belaagde en geplaagde humanisten, egalitaristen en verdedigers van mensenrechten die, vaak met geringe kans op succes, heldhaftig opkomen voor beginselen van menselijke vrijheid en waardigheid, voor vrouwen, minderheden, homoseksuelen en ex-gelovigen, en die daarbij te maken krijgen met herlevende vormen van fanatisme, onderdrukking en vooroordeel wier macht zich vandaag op veel plaatsen in de wereld onweerstaanbaar lijkt uit te breiden."

Uitgeverij Van Wijnen, 2011
240 blz, ISBN 978-90-519-4410-5
€ 25,00

Jaron Beekes: De lens van Spinoza

Boekomslag van Jaron Beekes: De lens van SpinozaEen beeldende biografie over Spinoza en een toegankelijke inleiding op zijn filosofie. Met een voorwoord van Philipp Blom.

De lens van Spinoza vertelt de veelbewogen geschiedenis van Nederlands grootste filosoof Spinoza (1632-1677) en geeft tegelijk een beeldende en toegankelijke inleiding op zijn werk. In de proloog zien we hoe Baruch de Spinoza verbannen wordt uit de joodse gemeenschap van Amsterdam. Het kan de jonge, veelbelovende koopman niet deren; hij gaat liever zijn eigen weg. Spinoza verlaat Amsterdam, in die tijd een wereldstad op het toppunt van zijn macht en welvaart, om een eigen filosofisch systeem te ontwikkelen: een radicaal, seculier antwoord op religie. Zijn pleidooi voor politieke en religieuze tolerantie leverde hem vooral vijanden op. Gehaat en bestreden bleef hij tot zijn dood vechten voor wat we nu als vanzelfsprekend ervaren: vrijheid van meningsuiting en godsdienst.

Uitgeverij Oog & Blik, 2011
160 blz, ISBN 978-90-549-2332-9
€ 17,50

Wiep van Bunge: Spinoza

Hoes van Van Bunge: Spinoza cd-boxHoorcollege over zijn leven, werk en tijdgenoten

Benedictus de Spinoza (1632-1677) is de beroemdste filosoof van Nederland: hij behoort tot die kleine groep filosofen die gezichtsbepalend is geweest voor de geschiedenis van het westerse denken. Maar wie was Spinoza en wat heeft hij allemaal geschreven? Hoe verhoudt hij zich tot andere filosofen en hoe luidde de kritiek van zijn  tijdgenoten? Wat betekende Spinoza voor de Nederlandse Republiek en voor de  Europese verlichting? Wiep van Bunge behandelt het leven en werk van Spinoza in een cultuurhistorische context en laat de invloed zien van Spinoza’s ideeën op denkers uit alle eeuwen.

Uitgeverij Home Academy, 2011
4 CD's, ISBN 978-90-853-0106-6
€ 34,95 (CD’s) / € 27,95 (MP3)

Han van Ruler: Spinoza

Hoes van CD-box Han van Ruler: SpinozaDe Nederlandse filosoof Benedictus Spinoza (1632-1677) durfde zijn hoofdwerk, de Ethica, niet tijdens zijn leven te publiceren. Toen het na zijn dood uitkwam veroorzaakte het een enorme opschudding. Spinoza stelde God gelijk aan de Natuur, en dat was ongehoord. Han van Ruler vertelt over het leven en werk van Spinoza en staat stil bij zijn pleidooi voor vrijheid van meningsuiting.

In de nieuwe CD-reeks Sprekende denkers bespreken Nederlands bekendste denkers het leven en werk van ’s werelds grootste en belangrijkste filosofen. Van Aristoteles tot Kant en van Augustinus tot Hannah Arendt. Maar ook onze eigen Nederlandse filosofen ontbreken niet. Wie waren deze filosofen en hoe zag de wereld er in hun tijd uit? Waarom bleken juist zij van belang en wat is de betekenis van hun denkbeelden voor ons vandaag de dag?

Elke cd-box heeft een vaste opbouw, waarbij eerst de denker wordt voorgesteld en de luisteraar vervolgens wordt meegenomen naar het hart van het werk van de denker, om te eindigen met een analyse van de betekenis van de denker toen en nu. Met het beluisteren van sprekende denkers maakt de luisteraar een reis door twee millennia filosofie onder begeleiding van een expert.

Uitgeverij Luisterwijs / ISVW, 2011
3 CD's, ISBN: 978-94-912-2405-8
€ 19,95 (CD’s) / € 19,94 (MP3)

Moira Gatens: Spinoza's Hard Path to Freedom

gatens spinozas hard path to freedomMoira Gatens is Professor of Philosophy at the University of Sydney, where she was awarded an Australian Research Professorship in 2006. Gatens has published widely in social and political philosophy and in feminist studies, and is also internationally renowned as a Spinoza scholar. Her books include Feminism and Philosophy (1991), Imaginary Bodies: Ethics, Power and Corporeality (1996) and (with Genevieve Lloyd) Collective Imaginings, Spinoza Past and Present (1999). Most recently she edited the collection Feminist Interpretations of Benedict Spinoza (2009). Gatens received many awards, among others a Fellowship at the Wissenschaftskolleg, Berlin in 2007-2008 and a Visiting Professorship at the London School of Economics and Political Science in 2003.
Her current project is situated in the field of philosophy and literature, with a special focus on the relations between the thought of Spinoza, Feuerbach and George Eliot. In her two Spinoza Lectures "Spinoza's Hard Path to Freedom", Gatens presents insights from her current research: she is interested in the intricate ways in which philosophy and literature, both in their specific ways, are concerned with understanding how ways of knowing the world are linked to, and affected by, particular ways of being in the world. In her first lecture, Gatens offers a new reading of Spinoza's Ethics as well as the Tractatus Theologico-Politicus by showing how a reflection on the ethical life prompted his critique of theology and politics, highlighting the collective and situated character of knowledge and interpreting the role reason and imagination play in realizing freedom. In her second lecture, Gatens interprets the 19th century novelist and translator of Spinoza's Ethics George Eliot, and – more generally – the form of "deliberative fiction" her novels represent, as yet another way to "to enhance the collective power of human beings to become free".
In discussing Spinoza and Eliot, Gatens not only opens up new historical perspectives, but also a systematic understanding of the intimate connection between knowledge, imagination, and fiction, thereby presenting us, in the form of both Spinoza's philosophy and Eliot's literature, two different paths to freedom.

Uitgeverij Van Gorcum, 2011
56 blz, ISBN 978-90-232-4939-9
€ 11,50

Jonathan Israel: Democratic Enlightenment: Philosophy, Revolution, and Human Rights, 1750-1790.

Boekomslag van Jonathan Israel: Democratic EnlightenmentThe Enlightenment shaped modernity. Western values of representative democracy and basic human rights, gender and racial equality, individual liberty, and freedom of expression and the press, form an interlocking system that derives directly from the Enlightenment's philosophical revolution. This fact is uncontested - yet remarkably few historians or philosophers have attempted to trace the process of ideas from the political and social turmoil of the late eighteenth century to the present day. This is precisely what Jonathan Israel now does. He demonstrates that the Enlightenment was an essentially revolutionary process, driven by philosophical debate. From 1789, its impetus came from a small group of philosophe-revolutionnaires, men such as Mirabeau, Sieyes, Condorcet, Volney, Roederer, and Brissot. Not aligned to any of the social groups who took the lead in the French National assembly, the Paris commune, or the editing of the Parisian revolutionary journals, they nonetheless forged 'la philosophie moderne' - in effect Radical Enlightenment ideas - into a world-transforming ideology that had a lasting impact in Latin America and eastern Europe as well as France, Italy, Germany, and the Low Countries. Whilst all French revolutionary journals clearly stated that la philosophie moderne was the main cause of the French Revolution, the main stream of historical thought has failed to grasp what this implies. Israel sets the record straight, demonstrating the true nature of the engine that drove the Revolution, and the intimate links between the radical wing of the Enlightenment and the anti-Robespierriste 'Revolution of reason'.

Oxford University Press, 2011
1152 blz, ISBN 978-01-995-4820-0
£ 30 (€ 35,00)
Inhoudsopgave
Introduction (PDF-bestand)

Volgens Israel's Nederlandse uitgever Van Wijnen zal de vertaling en uitgave van dit derde deel naar schatting twee jaar gaan duren. De titel wordt Democratische Verlichting, de omvang 1280 blz. (met illustraties) en de prijs naar verwachting € 99,50. U kunt nu reeds een exemplaar bij de uitgever reserveren.

Herman Berger: De Ethica van Spinoza

Boekomslag van Herman berger: De Ethica van SpinozaHet werk van de Nederlandse filosoof Spinoza staat weer volop in de belangstelling. Niet alleen zijn politieke geschriften, maar ook zijn levenswerk, Ethica, drijft mee op de golf aan hernieuwde belangstelling. Dat is niet verwonderlijk. Het werk vormt immers de grondslag voor een goed begrip van Spinoza's ander werk. Ethica zelf begrijpen is echter geen sinecure. In die wetenschap schreef de auteur met dit boek een commentaar op Spinoza's hoofdwerk, die de lezer een houvast biedt om Spinoza's ethische denken te begrijpen.

Naast een commentaar biedt het boek onvermijdelijk ook een interpretatie. De auteur houdt daarbij rekening met het onderzoek van De Dijn en Bartuschat en gaat met hen en met Spinoza uitgebreid in discussie.

Garant Uitgevers, 2011
192 blz, ISBN 978-90-441-2742-3
€ 21,90

Wiep van Bunge, Henri Krop, Piet Steenbakkers en Jeroen van de Ven: The Continuum Companion to Spinoza

Boekomslag van Van Bunge e.a.: Continuum Companion to SpinozaHalf maart 2011 is in Engeland The Continuum Companion to Spinoza verschenen. Dit Engelstalige naslagwerk van het werk van Spinoza is samengesteld door de filosofen van de Faculteit der Wijsbegeerte van de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) Wiep van Bunge, Henri Krop, Piet Steenbakkers en Jeroen van de Ven.

The Continuum Companion to Spinoza bevat bijdragen van 32 auteurs, afkomstig uit acht verschillende landen en beslaat bijna vierhonderd bladzijden. Het werk begint met een gedocumenteerde chronologie waarin de relevante documenten over het leven van de filosoof in kwestie bijeen zijn gebracht. Vervolgens worden de belangrijkste invloeden op de filosoof en de vroege receptie van zijn werk behandeld, waarna een Glossary is opgenomen waarin enkele tientallen begrippen uit zijn oeuvre worden geanalyseerd. Tenslotte bevat de Companion to Spinoza een beschrijving van de verschillende werken van Spinoza en een hoofdstuk over de geschiedenis van het onderzoek.

Vorig jaar verscheen al de Continuum Companion to Locke, mede geredigeerd door universitair docent Paul Schuurman, en vergelijkbare delen over Hobbes, Hume en Kant staan op stapel.

Uitgeverij Continuum, 2011
400 blz, ISBN 978-08-264-1860-9
€ 119 (£ 100)

Tjeerd van de Laar en Sander Voerman: Vrije wil. Discussies over verantwoordelijkheid, zelfverwerkelijking en bewustzijn

van_de_laar_voerman_vrije_wil.jpg'Kan jouw sterkste verlangen in strijd zijn met je eigen wil? Als je blijft roken omdat je verslaafd bent, terwijl je regelmatig probeert te stoppen, rook je dan nog wel uit vrije wil?'

Wat is vrije wil? Doen we iets omdat we dat zelf belangrijk vinden, of zijn we slechts een speelbal van onze genen, onze opvoeding en de invloed van de media? Worden onze handelingen aangestuurd door bewuste gedachten, of zijn onze keuzes al in de hersenen tot stand gekomen voordat we ons daar bewust van worden?
Had bijvoorbeeld een misdadiger er ook voor kunnen kiezen om geen misdadiger te worden? Het hedendaagse debat over vrije wil is spannend en veelzijdig. De (on)vrijheid van wat we gemakshalve onze wil noemen, staat centraal in discussies over verantwoordelijkheid, zelfverwerkelijking en bewustzijn. Dit boek is verhelderend voor iedereen die grip wil krijgen op deze materie. Het is rijk aan casussen en sleutelteksten van uiteenlopende denkers: van Kant tot Sartre, van Taylor tot Pereboom.

Het boek biedt een zeer brede inleiding in de filosofie over vrije wil. Het laat echter niet zien wie er nu gelijk heeft en of we nu verantwoordelijk kunnen zijn of niet. Misschien is het een bewuste keuze van de auteurs geweest u vrij te laten om zelf uw eigen mening te bepalen. Of misschien wisten de auteurs het zelf ook niet en bent u net zo vrij als een baksteen.

Het boek vormt samen met Hoezo vrije wil een sterke combinatie. Deze titels gaan de komende jaren een belangrijke rol spelen in het onderwijs en het publieke debat. Dit boek bevat het eindexamenmateriaal voor het VWO examen filosofie in de periode 2012-2015.

Uitgeverij Lemniscaat, 2011
216 blz, ISBN 978-90-477-0330-3
€ 24,95

Maureen Sie: Hoezo vrije wil? Perspectieven op een heikele kwestie

Boekomslag van Maureen Sie: Hoezo vrije wil?Dit boek is geschreven voor iedereen die, geïrriteerd of wakker geschud door de talloze tegenstrijdige uitspraken die erover gedaan worden door wetenschappers en in de media, meer wil weten over de vrije wil. Het biedt een staalkaart van inzichten van specialisten als Ger Groot, Bert Keizer, Pauline Kleingeld en Ybo Buruma.
Hoezo vrije wil? begint met een historische beschouwing over grote denkers die zich hiermee hebben beziggehouden: Aristoteles, Schopenhauer, Habermas, Dennett.
Vandaag de dag wordt er intensief over de vrije wil nagedacht en gediscussieerd in tal van wetenschappelijke disciplines: neuro- en gedragswetenschappen, psychiatrie, recht en medische praktijk. Dit boek laat zien dat er tussen al die disciplines interessante dwarsverbanden te leggen zijn.

Het boek vormt samen met Vrije wil een sterke combinatie. Deze titels gaan de komende jaren een belangrijke rol spelen in het onderwijs en het publieke debat. Ze behoren tot de VWO- examenboeken 2012-2015.

'Albert Einstein put troost uit de gedachte dat een intelligenter wezen dan wijzelf zou glimlachen om het idee dat wij "uit vrije wil handelen". Mensen ervaren de noodzaak om hun leven vorm te geven, keuzes te maken en beslissingen te nemen, ook al voltrekt hun leven zich zoals de maan om de aarde draait.' – Maureen Sie

Uitgeverij Lemniscaat, 2011
296 blz, ISBN 978-90-477-0331-0
€ 19,95

Philipp Blom: Het verdorven genootschap. De vergeten radicalen van de Verlichting

Boekomslag van Philipp Blom: Het verdorven genootschapIn de tweede helft van de 17de eeuw begonnen filosofen als Descartes en Spinoza zich te onttrekken aan theologisch bepaald gedachtegoed. Hun kritiek kreeg navolgers en al spoedig ontbrandde een discussie over kwesties als de gelijkheid der mensen, mensenrechten zoals vrijheid van meningsuiting, de rol van de kerk en godsdienst etc. Een van die plekken waar die discussies werden gevoerd, was de Parijse salon van baron d'Holbach, waar verlichte denkers regelmatig samenkwamen om van gedachten te wisselen. Daaronder waren Diderot, Hume en Rousseau, maar ook vele anderen. Blom beschrijft de gang van zaken tijdens die discussies, het gedachtegoed van de afzonderlijke filosofen, hun persoonlijke relaties en ook de persoonlijke conflicten die soms daaruit voortvloeiden. Rousseau keerde zich tenslotte af van de ratio en gaf de voorkeur aan het gevoel, de emotie als leidraad. Ook de beroemde Encyclopedie van Diderot en d'Alembert komt aan de orde. Met enkele illustraties in zwart-wit, eindnoten, biografische schetsen, bronvermelding en een register. Het boek is opvallend prettig leesbaar, dus geschikt voor een in de Verlichting geïnteresseerd publiek voor wie de boeken van Jonathan Israel over de Radicale Verlichting iets te zwaarlijvig zijn.

De bezige Bij, 2010
384 blz, ISBN 978-90-234-5831-9
€ 29,90

Odette Vlessing en André Vuijsje: Profeet van de rede. De vele levens van Baruch Spinoza

Boekomslag van Odette Vlessing en Andre Vuijsje: Profeet van de redeIn 1656 werd door de joodse gemeenschap de ban over Spinoza uitgesproken. Deze biografie toont aan dat de reden hiervoor lag in het beroep dat Spinoza deed op de Hollandse wetgeving. Hij negeerde het joodse recht, omdat hij vond dat hij als jongeling beter beschermd werd door het Hollands recht.

Zijn Tractatus theologico politicus, onder meer een kritische benadering van de Bijbel, kan als een reflectie op zijn verbanning uit de joodse gemeenschap beschouwd worden. Hij benadrukte dat de rust in een staat alleen gewaarborgd kan worden wanneer mensen mogen denken en zeggen wat zij willen.

Deze biografie bevat veel nieuws over Spinoza en de geschiedenis van de joden in Nederland. Heersende mythes worden ontkracht en de schrijvers leggen uit waarom er zoveel verschillende verhalen over het leven van de filosoof in omloop zijn.

Uitgeverij Bas Lubberhuizen, november 2010
256 blz, ISBN 978-90-593-7265-8
€ 29,50

Wiep van Bunge: De Nederlandse Republiek, Spinoza en de Radicale verlichting

Boekomslag van Wiep van Bunge: De Nederlandse republiek spinoza en de radicale verlichtingIn zijn lezingen in het raam van de ANV-leerstoel 'De Nederlanden in de wereld' plaatst Wiep van Bunge de bijdrage van de filosofie aan de bloei van de zeventiende-eeuwse Nederlandse Republiek voor het voetlicht. De spilfiguur van zijn verhaal is Benedictus Spinoza. Van Bunge toont met verve aan hoe deze filosoof van wereldformaat in twee richtingen innig verbonden is met zijn land. Spinoza is geen eenzame, onbegrepen filosoof die zijn tijd vooruit was. Integendeel. Zijn denken is ingebed in en mogelijk gemaakt door de toenmalige Nederlandse culturele en maatschappelijke context. Op zijn beurt formuleert Spinoza in zijn politieke filosofie oplossingen voor problemen van de jonge republiek.

Verbonden met deze thematiek is de tekst van Wiep van Bunge een levendige discussie met Jonathan Israel die in zijn spraakmakende boek Radical Enlightenment: Philosophy and the Making of Modernity aan Spinoza en diens Nederlandse medestanders een uitzonderlijke plaats toekent in de geschiedenis van de internationale, radicale variant van de verlichting.

Dit debat wijst op de uitdaging die blijft uitgaan van het complexe denken van Spinoza en op diens onbetwiste betekenis voor de Nederlandse cultuur en haar uitstraling in de wereld.

Uitgeverij VUBPress, 2010
98 blz, ISBN 978-90-548-7769-1
€ 12,00

Miriam van Reijen: Het Argentijnse gezicht van Spinoza. Een politieke economie van de trieste passies

Boekomslag van Miriam van Reijen: Het Argentijnse gezicht van SpinozaMiriam van Reijen's nieuwe boek over Spinoza begint met een onderzoek naar de samenhang van Spinoza's theorie van de passies en zijn politieke filosofie. Het gaat daarbij onder meer om het inzicht dat de passies een fundamentele rol spelen bij het ontstaan en voortbestaan van de staat, evenals bij het realiseren van het doel ervan: de vrijheid. Hoewel Franse denkers al sinds de jaren '60 van de vorige eeuw op deze samenhang in Spinoza's werk hebben gewezen, blijken het opmerkelijk genoeg vooral Argentijnse filosofen te zijn die het grote belang van deze thematiek beklemtonen.

Dit was voor Van Reijen aanleiding om 'het Argentijnse gezicht van Spinoza' nader te onderzoeken, waarbij een tweetal lijnen samenkomen. In feite gaat het namelijk om twee verschillende gezichten: het joodse en het passioneel-politieke. In het begin van de 20e eeuw was Argentinië het welvarendste en meest Europese land van Latijns-Amerika en tevens immigratieland bij uitstek. Onder de immigranten waren veel joden uit Oost-Europa die leden onder de pogroms van de tsaren. Tot aan 1977 zijn praktisch alle uitgaven en vertalingen van Spinoza's werken en de secundaire literatuur over Spinoza 'joods'. Daarnaast staat Argentinië bekend om de grote invloed van de psychoanalyse in het alledaagse leven van de Argentijnen. Aan de hand van het werk van twee Argentijnse psychoanalytici die niet alleen over Spinoza schrijven, maar ook vanuit zijn filosofie in de klinische praktijk werken, en politiek actief zijn, laat de auteur zien dat de 'passies en politiek'-connectie een typisch Argentijnse insteek is.

In de epiloog komt een onderbelicht thema van Spinoza aan de orde, geïnspireerd door het werk van een nieuwe generatie Franse filosofen, sociologen en economen die Spinoza zien als de filosoof van de sociale wetenschappen en met name van de economie. Hoe verhoudt zich deze 'politieke economie van de passies' tot een 'freudiaanse economie van de passies'? Welke rol kunnen de politieke verhoudingen, regelingen en instituties vervullen om te 'bezuinigen' op de (trieste) passies?

Naast bovengenoemde thema's biedt dit boek ook een overzicht van de geschiedenis van Argentinië, van de invloed van de westerse filosofie in Latijns-Amerika en van de bevrijdingstheologie en -filosofie als een poging een eigen Latijns-Amerikaanse filosofie te ontwikkelen.

Uitgeverij Klement, 2010
448 blz, ISBN 978-90-868-7063-9
ca. € 34,95

Herman De Dijn: Spinoza, de doornen en de roos

Boekomslag van Herman de Dijn: Spinoza, de doornen en de roosSpinoza's embleem, een roos met doornen, is er een dat in verschillende opzichten op zijn filosofie van toepassing is. Op het eerste gezicht lijkt deze filosofie een hard en meedogenloos denken dat alleen maar een negatieve boodschap bevat, die alle traditionele menselijke verwachtingen als illusies ontmaskert. En toch pretendeert datzelfde denken een heilsweg te kunnen aanduiden en ontwikkelde Spinoza een theorie van 'de beste staat'. De heilsboodschap van Spinoza, de roos, lijkt alleen inzichtelijk voor wie bereid is de 'doornen' te trotseren en de harde, steile weg van ingewikkelde 'geometrische' bewijsvoeringen te bewandelen.

Het beeld van de doornen en de roos kan ook in verband worden gebracht met het opmerkelijke fenomeen - duidelijk door Spinoza naar voren gebracht - dat temidden van de genadeloze natuur niet alleen menselijk floreren mogelijk is, maar zelfs voor sommigen de 'gelukzaligheid' van een intuïtieve kennis en een intellectuele liefde tot de God-Natuur. Het is alsof in die gelukzaligheid een ultieme, blije en verrukte aanvaarding van de harde waarheid mogelijk is. Een soort verzoening van de doornen en de roos?

Voor het eerst schreef Herman De Dijn, internationaal befaamd Spinozakenner, een Nederlandstalig boek over zijn grote inspiratiebron. Een prachtige monografie waarin alle onderdelen van Spinoza's oeuvre, inclusief zijn methodologie, godsdienstfilosofie en politieke filosofie, aan bod komen en waarin bovendien de onverminderde actualiteit van zijn denken op overtuigende wijze wordt aangetoond. Een boek dat zich kan meten met de beste Spinoza-interpretaties ter wereld en daarmee ook in een permanente staat van discussie verkeert.

Het langverwachte Nederlandstalige boek van Herman De Dijn over Spinoza. Niet alleen voor doorgewinterde spinozisten, maar voor ieder die op diepgaande èn onderhoudende wijze wil kennismaken met het denken van Nederlands grootste filosoof.

Uitgeverij Pelckmans-Klement, 2009
192 blz, ISBN 978-90-868-7054-7
€ 19,95

Tinneke Beeckman (red.): Spinoza, filosoof van de blijheid

Boekomslag van Tinneke Beeckman: Spinoza, filosoof van de blijheidBaruch de Spinoza legt in de 17de eeuw de basis voor een radicaal nieuwe kijk op mens en samenleving. Hij tracht de mens te begrijpen zoals hij is, niet zoals hij zou moeten zijn; de mens niet veroordelen, maar onderzoeken, als een deel van de natuur. Met zijn naturalisme anticipeert Spinoza op het darwinisme: hij schetst de mens als een wezen dat vooral zijn voortbestaan (conatus) nastreeft.
Toch kan het menselijke handelen niet herleid worden tot het rationeel nastreven van het eigen nut. De menselijke conditie vat Spinoza niet in termen van eigenbelang. De blije, gelukkige mens is juist niet zelfzuchtig, maar vrij en geëngageerd tegelijk. Blijheid betekent hier niet louter een gemoedsstemming of een gevoel, maar de keuze voor een actief leven tegenover een passief ondergaan van de aandoeningen.

Blijheid en de conatus zijn twee centrale begrippen in Spinoza's Ethica. Deze bundel exploreert de rijkdom van dit complexe werk en toont de actualiteit van Spinoza's buitengewone denken. Een confrontatie met Hobbes' denken over zelfbehoud, macht en verlangen toont hoe relevant Spinoza's denken in de actuele crisis is: zijn naturalisme leidt juist niet tot individualisme of egoïsme. Liefde en seksualiteit zijn voor Spinoza altijd een Blijheid, maar vormen toch de kern van de menselijke tragedie.
Andere thema's zijn Spinoza's naturalisme van de affecten, zijn schatplichtigheid aan de oudheid (epicurisme) in zijn denken over de natuur en de mogelijkheid van een politiek van de Blijheid. De Blijheid is tot slot ook een essentieel aspect van de gelukzaligheid, hét doel van de praktische filosofie. Hoe dit te bereiken, wordt besproken in vergelijking met de boeddhistische meditatie.

Met bijdragen van Herman De Dijn, Tinneke Beeckman, Miriam van Reijen, Marin Terpstra. Het boek bevat ook de vertaling van twee artikelen geschreven door eminente Franse Spinozakenners: Alexandre Matheron en Laurent Bove.

Tinneke Beeckman (1976) is gastdocente aan de Vrije Universiteit Brussel en als postdoctoraal onderzoeker verbonden aan het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek Vlaanderen. Ze publiceerde onder meer over Nietzsche, Heidegger en Spinoza. Voor deze bundel verzorgde ze ook de vertaling uit het Frans.

Uitgeverij ASP, 2009
152 blz, ISBN 978-90-548-7538-3
€ 19,95

Geluk. Lees- en schrijfcursisten reageren op Spinoza

Boekomslag van Geluk. Lees- en schrijfcursisten reageren op SpinozaMensen die de Nederlandse taal aan het leren zijn, schrijven op wat hun gelukkig maakt. Dat doen ze in korte verhalen en gedichten. De lees- en schrijfcursisten reageren op de gedachten van de filosoof Spinoza (1632-1677) over geluk. In het voorwoord schreef Diewertje Blok: "Van lezen en schrijven wordt je wereld groter. Daar wordt iedereen toch gelukkig van!"

De boeken in de serie Leeslicht richten zich op mensen die moeite hebben met lezen. De boeken worden daarom hertaald in korte zinnen zonder moeilijke woorden. De nieuwe Leeslichtboeken hebben de drie iconen van Amsterdam Wereldboekenstad (Spinoza, Anne Frank en Annie M.G. Schmidt) als onderwerp. De Leeslichtreeks is een initiatief van Stichting Lezen & Schrijven.

Uitgeverij Eenvoudig Communiceren, 2009
40 blz, ISBN 978-90-869-6062-0
Voor volwassen en jongeren, leesniveau A2/B1
€ 5,00

Bij een aantal boeken in de serie Leeslicht zijn lesbrieven gemaakt. Download hier de Spinoza-lesbrief, met tips, vragen en opdrachten. De brief is gemaakt voor laaggeletterden en kan ook gebruikt worden bij inburgering en het NT2 onderwijs.

Jan Knol: Spinoza's intuïtie

Boekomslag van Jan Knol: Spinoza's intuïtieDe filosofische inzichten van Spinoza maken voor iedereen het hoogste geluk bereikbaar, maar dat is niet iets wat iedereen zomaar ten deel valt. In dit boek licht Jan Knol toe hoe we het kunnen bereiken.
Spinoza onderscheidt drie soorten kennis. De eerste soort is de verbeelding, waarmee we ons met alledaagse versnipperde informatie een beeld vormen van de werkelijkheid. De tweede soort is de rede, waarmee we verbanden kunnen leggen. De derde en hoogste soort kennis is de intuïtie. Daarmee krijgen we inzicht in de totale samenhang van de dingen en het besef verbonden te zijn met God oftewel de Natuur. En dat levert de hoogste vorm van geluk op.
Gebruikmakend van voorbeelden uit het werk van Spinoza legt Jan Knol uit hoe deze drie soorten kennis zich tot elkaar verhouden en wat de waarde ervan is. Voor het gemak van de lezers somt hij plaatsen op waar Spinoza zich in zijn werken expliciet uitspreekt over de intuïtie. Dat is nog niet eerder gedaan.

Uitgeverij Wereldbibliotheek, 2009
144 blz, ISBN 978-90-284-2269-8
€ 14,50

Miriam van Reijen: Spinoza. De geest is gewillig, maar het vlees is sterk

Boekomslag van Miriam van Reijen: Spinoza, De geest is gewillig, maar het vlees is sterkDit boek wil vooral het actuele belang laten zien van Spinoza's denken, dat in bepaalde opzichten als tegendraads kan worden gekenmerkt. Het schetst een weg naar wat Spinoza het 'ware goed' noemt, een individuele levenskunst, waarin inzicht, deugd, macht, vrijheid en vreugde samenvallen. Het schetst ook een weg naar het 'hoogste goed', een tegelijk verleidelijk en realistisch perspectief van een samenleving waar de mens, juist door zich met anderen te verenigen, zijn hoogste eigenbelang realiseert.

Het boek maakt korte metten met de nog steeds gangbare opvatting dat in Spinoza's filosofie, net als bij de Stoïcijnen en Descartes met hun sterk rationalistische inslag, de ratio de emoties de baas zou kunnen. Een belangrijke basisidee in Spinoza's werk is immers juist dat de rede niets vermag tegenover de passionele drijfveer van het 'vlees', totdat zij zelf tot passie wordt. De auteur schetst Spinoza als een realist, voor wie het gaat om de mens zoals hij is, en niet zoals hij zou moeten zijn. Zijn uitgangspunt van de identiteit van lichaam en geest heeft verregaande consequenties voor klassieke filosofische thema's als de vrije wil, het (niet) bestaan van het kwaad en de relatie van wijsheid en geluk. Wat betreft Spinoza's politieke filosofie lijkt zijn pleidooi voor de radicale vrijheid van denken naast zijn opvatting dat de staat de godsdienstuitoefening moet controleren en zo nodig beperken, een directe deelname aan het actuele debat. Ten slotte neemt de auteur het voor Spinoza op ten aanzien van een vaak slecht begrepen en niet geaccepteerd thema in zijn denken: de positie van de vrouw in de democratie.

Uitgeverij Klement / Uitgeverij Pelckmans, 2008
232 blz. ISBN 978-90-868-7022-6
€ 22,95

Steven Nadler: De ketterij van Spinoza

Boekomslag van Steven Nadler: De ketterij van SpinozaWaarom werd Baruch Spinoza (1632-1677) op vierentwintigjarige leeftijd zo onverbiddelijk uit de Amsterdamse joodse gemeenschap gebannen? Dit mysterie is het uitgangspunt van De ketterij van Spinoza. In dit filosofische vervolg op zijn hooggewaardeerde biografie van deze 17e-eeuwse denker betoogt Steven Nadler dat het ontkennen van de onsterfelijkheid van de ziel de voornaamste zonde van Spinoza was. Maar dat maakt het mysterie alleen maar groter: er is namelijk geen specifiek joods dogma met betrekking tot onsterfelijkheid. Om verschillende religieuze, historische en politieke redenen was het simpelweg een uiterst gevoelig onderwerp in het Amsterdam van 1650.

Nadler analyseert en becommentarieert Spinoza's eigen visie op de eeuwigheid van de geest en de rol die de ontkenning van de eigen onsterfelijkheid speelt in zijn filosofische gedachtegoed. Hij beargumenteert dat Spinoza's opvattingen niet alleen een voortvloeisel van zijn eigen metafysische beginselen waren, maar tevens een hoogtepunt waren van een intellectuele tendens in het joods rationalisme.

Uitgeverij Atlas, 2008
272 blz, ISBN 978-90-450-1405-0
€ 14,93

Robert Misrahi: 100 woorden over de Ethica van Spinoza

Boekomslag van Robert Misrahi: 100 woorden over de Ethica van SpinozaSpinoza’s Ethica verscheen kort na zijn dood in 1677 en is zonder twijfel zijn meesterwerk. Aan de hand van kernwoorden uit de Ethica reist Robert Misrahi in 100 lemma’s door dit sleutelwerk in de westerse filosofie.
"De weg naar geluk is ongetwijfeld 'moeizaam' en 'steil'. Maar die weg bestaat: de Ethica laat zien dat hij er is en hoe de weg tot het einde toe kan worden afgelegd. Daarmee geeft Spinoza antwoord op het belangrijkste bezwaar dat tegen geluk wordt ingebracht, namelijk dat het onbereikbaar zou zijn: de zoektocht door de Ethica brengt het geluk onder woorden en maakt het tevens begrijpelijk en realiseerbaar, dat wil zeggen bereikbaar."

Uitgeverij Atlas, 2007
288 blz, ISBN 978-90-450-0004-6
€ 8,90

Matthew Stewart: De ketter en de hoveling. Spinoza en Leibniz en het lot van God in de moderne wereld.

Boekomslag van Matthew Stewart: De ketter en de hovelingOoit was filosoferen een gevaarlijke bezigheid. Dit gold voor niemand meer dan voor Baruch Spinoza, de 17de-eeuwse filosoof die uit de joodse gemeenschap in Amsterdam werd verstoten. Terwijl zijn opruiende manuscripten ondergronds de ronde deden, leidde Spinoza een nederig bestaan in Den Haag, waar hij optische lenzen sleep om de eindjes aan elkaar te knopen.

Ondertussen beklom Gottfried Wilhelm Leibniz, de veelzijdige uitvinder van de calculus, de maatschappelijke ladder naar een succesvolle carrière aan het hof. Terwijl hij openlijk afstand nam van Spinoza’s radicale ideeën, speurde hij in het geheim naar diens zeldzame manuscripten en schreef hij Spinoza clandestiene brieven waarin hij hem complimenteerde met zijn werk. In november 1676 bracht Leibniz zelfs een bezoek aan Spinoza.

Beide mannen stonden in het centrum van de zware religieuze, politieke en persoonlijke gevechten die ten grondslag liggen aan de moderne wereld. Maar terwijl de een in een god geloofde die door niemand als goddelijk werd beschouwd, verdedigde de ander een god waarin hij zelf waarschijnlijk niet eens geloofde.

In dit meeslepende boek over aantrekking en afstoting, over hebzucht en deugd, over religie en ketterij, vertelt Matthew Stewart over de ideeën-wedloop die de 17de eeuw op zijn grondvesten deed schudden – en die nog altijd doorgaat.

Uitgeverij J.M. Meulenhoff, 2008
Vertaling: Judith Dijs en Tom Kerkhove
352 blz, ISBN 978-90-290-7991-4
€ 27,55

Rebecca Goldstein: De onbekende Spinoza

Boekomslag van Rebecca Goldstein: De onbekende SpinozaIn 1656 werd de drieëntwintig jarige Baruch de Spinoza uit de joodse gemeenschap van Amsterdam geëxcommuniceerd. De jonge Spinoza was op dat moment al bezig zijn eigen radicale, seculiere antwoord op religie te ontwikkelen en een ambitieus filosofisch systeem, de Ethica, uit te werken dat hem tot modernist avant la lettre zou maken. Zijn poging om als jood noch als christen noch als moslim te leven was ondenkbaar in de zeventiende eeuw; zijn pleidooi voor politieke en religieuze tolerantie gold als inspiratie voor de Amerikaanse grondwet.
In De onbekende Spinoza gaat Rebecca Goldstein op zoek naar de mens die vaak verborgen blijft achter de filosofie. Zij onderzoekt de breuk tussen Spinoza’s gedachtegoed en zijn joodse verleden. Haar Spinoza is een steunpilaar van de Verlichting, en een verrassend eigentijdse figuur.

Uitgeverij Atlas, 2007
288 blz, ISBN 978-90-450-0072-5
€ 7,90

Jan Knol: Spinoza uit zijn gelijkenissen en voorbeelden

Boekomslag van Jan Knol: Spinoza uit zijn gelijkenissen en voorbeeldenSpinoza's filosofie is fascinerend en hoogst actueel. Het gaat bij Spinoza om een nieuw godsbesef, waarvoor hij in zijn eigen tijd werd verketterd maar dat in onze dagen heel modern aandoet. Uit dat godsbesef leidt Spinoza op inventieve en systematische wijze allerlei inzichten af op het gebied van ethiek en moraal.
Aan de hand van Spinoza's gelijkenissen en voorbeelden illustreert Jan Knol Spinoza's gedachtengoed in begrijpelijke taal en blijft daarbij dicht bij diens tekst. Zo maakt hij de grote filosoof toegankelijk voor iedereen.
Knol besluit met een gesprek tussen Jezus en Spinoza, waarin hij de overeenkomsten en de verschillen in hun denken op lichtvoetige wijze belicht.

Uitgeverij Wereldbibliotheek, 2007
208 blz, ISBN 978-90-284-2194-3
€ 14,50

Jan Knol: En je zult spinazie eten. Aan tafel bij Spinoza, filosoof van de blijdschap

Boekomslag van Jan Knol: En je zult spinazie etenDe Ethica van Spinoza blijft voor de meeste mensen een gesloten boek, omdat het te moeilijk is. Toch is eenvoud een sterk kenmerk van Spinoza's filosofie. De verdienste van Jan Knol is dat hij de Ethica zodanig 'herschrijft' dat deze begrijpelijk wordt voor iedere lezer, jong en oud. Hij gebruikt daarvoor alledaagse bewoordingen en plaveit zodoende de weg naar de kern van het grootse gedachtegoed van Spinoza.
Spinoza kennen is een ervaring die tot nu toe weinigen gegeven was, maar door Jan Knol's directe benadering kan iedereen zijn leven nu blijvend verrijken met de 'filosofie van de blijdschap'.

Uitgeverij Wereldbibliotheek, 2006
128 blz, ISBN 978-90-284-2096-0
€ 12,50

Theo Zweerman: Spinoza's Inleiding tot de filosofie. Ethiek als verhuiskunde.

Boekomslag van Theo Zweerman: Spinoza's inleiding tot de filosofieIn dit prachtige boek concentreert de filosoof Theo Zweerman zich op een klein maar briljant stuk tekst van Spinoza: diens Inleiding bij de Verhandeling over de verbetering van het verstand. Vanuit Spinoza's Inleiding schreef Zweerman een eigen, heldere inleiding op de beroemdste Nederlandse denker, die tegelijk een heldere introductie is tot de filosofie als geheel.
Al op betrekkelijk jeugdige leeftijd heeft Spinoza zijn weg tot de filosofie in kort bestek beschreven: kennelijk met de bedoeling om geïnteresseerden te verleiden om met hem die weg te betreden. Als in een fraaie miniatuur toont hij dan al het meesterschap van zijn grote wijsgerige werken. Zweermans gedetailleerde commentaar legt deze luttele bladzijden in heel hun rijke zeggingskracht open. Zij blijken de uitnodiging te bevatten tot een verhuizing naar wat hij als een volwaardige levensvervulling in zijn Ethica wilde presenteren.
Met medewerking van redacteur Paul Juffermans bewerkte de auteur de oorspronkelijke, veel geroemde Franse editie van dit boek. Herman De Dijn schreef voor deze Nederlandse editie een Ten Geleide.

Uitgeverij Boom, 2006
288 blz, ISBN 978-90-850-6148-9
€ 32,90

Pierre Bayle: Over Spinoza
verzorgd door Jacob van Sluis en Henri Krop

Boekomslag van Pierre Bayle: Over Spinoza.jpgDit boek biedt, naast de eerste moderne vertaling van het lemma 'Spinoza, Benoît de' in het Nederlands een heldere inleiding tot het leven van Bayle en tot de historische en intellectuele achtergrond van zijn kritiek op Spinoza.
Bij de herdenking van het sterfjaar van de filosoof Bayle (1647-1706) wordt deze filosoof geëerd met een becommentarieerde uitgave van een lemma uit zijn overzichtwerk Dictionaire historique et critique (1697-1702). Dit hoofdstuk betreft Baruch/Benedictus de Spinoza (1632-1677), jood, niet joods of christelijk, die het zijn zelf God danwel Natuur noemt, waarin de zijnden modificaties zijn. Bayle, een hugenoot die Frankrijk verliet wegens de dwang van het duo katholicisme-monarchie, woonde en werkte te Rotterdam. Bayle's bekendste werk is bovengenoemde Dictionaire, een vorm die tijdens de vroege Verlichting populair werd om uiteenlopende denkbeelden en denkers in te bespreken. Het bezwaar dat Bayle tegen de denkbeelden van Spinoza heeft, betreft voornamelijk diens monisme: Spinoza erkent maar één zijn (God oftewel Natuur). Bayle ziet daar allerlei filosofische problemen uit voortvloeien. Door uitvoerig op Spinoza's ideeën in te gaan, geeft Bayle Spinoza wel breed de ruimte. De tekst van het lemma zelf wordt gepresenteerd in een prachtige, scherpzinnige vertaling. De inleiding verheldert het scepticisme en het seculiere denken van Bayle. De nabeschouwing van Krop geeft inzicht in de verhouding van Bayle tot Spinoza. Een uitzonderlijk zorgvuldig gecomponeerde hommage. Met literatuuropgave.

Uitgeverij Damon, 2006
212 blz, ISBN 978-90-557-3740-6
€ 19,90

Wim Klever: Ethicom. Spinoza's Ethica vertolkt in tekst en commentaar

Boekomslag van Wim Klever: EthicomKlassieke teksten die tegelijkertijd hypermodern zijn en geen aanpassing behoeven, zijn er in onze beschavingsgeschiedenis slechts weinig te vinden. De Ethica is zonder twijfel zo'n kolossaal document; een hoogwaardige wetenschappelijke menskunde, waarin het menselijk bestaan zowel natuurkundig alsook psychologisch en politicologisch wordt geanalyseerd en in gebeitelde proposities wordt verklaard.

Het kristallijne en paradoxale karakter van de Ethica is echter de reden, dat dit werk meer een object van eerbiedige waardering dan een bron van inzicht en innerlijke verlichting is gebleven of geworden. Ethicom wil daar in een proces van commentariërende communicatie verandering in brengen en aldus een effectieve handreiking bieden voor een lectuur die behalve nuttig ook nog aangenaam zal zijn.

De auteur heeft velerlei middelen aangewend om Spinoza's oude en soms ondergestofte woorden tot nieuwe glorie te brengen en hun oorspronkelijke zeggingskracht in hedendaags Nederlands gestalte te geven overeenkomstig Spinoza's mechanicistische en naturalistische bedoeling. Wanneer de lezer door het Spinoza-virus besmet zal raken, d.w.z. "zijn eenheid met de gehele natuur beseft", acht hij zijn moeiten niet tevergeefs gedaan.

Uitgeverij Eburon, 1996/2006
818 blz, ISBN 978-90-516-6526-0
€ 45

Pierre-François Moreau: Spinoza en het spinozisme, een inleiding

Boekomslag van Pierre-Francois Moreau: Spinoza en het spinozismePierre-François Moreau is een van de leidende deskundigen inzake Benedictus de Spinoza (1632-1677), diens filosofie en de invloed ervan. Als geen ander overziet hij het recente internationale onderzoek. Deze inleiding tot Spinoza en het spinozisme is dan ook een onovertroffen gids tot de grootste Nederlandse filosoof.
Moreau gaat op alle facetten in: het rijke filosofische stelsel van Spinoza, zijn leven en werken, de context van zijn tijd, de ontvangst van zijn filosofie - in de geschiedenis van de wijsbegeerte, maar ook daarbuiten, bijvoorbeeld in de literatuur, de Bijbelwetenschap, het Verlichtingsdenken, het marxisme of de psychoanalyse. Moreau behandelt dit alles op een toegankelijke manier, zonder afbreuk te doen aan de complexiteit van de filosofische kwesties die in het geding zijn.
Daarbij gaat hij ook de lastige en omstreden elementen uit Spinoza's wijsbegeerte niet uit de weg, zoals Spinoza's afwijzing van een voorzienigheid en een hiernamaals, zijn pleidooi voor denkvrijheid en zijn principiële afwijzing van de vrije wil.

Uitgeverij Damon, 2004
Vertaling: Jeroen Bartels
108 blz, ISBN 978-90-557-3473-3
€ 13,90

Wil Derkse, Miriam van Reijen, Theo de Wit, Arthur Eyffinger en Bas van Stokkom: Grenzen aan tolerantie, Erasmus, Hugo de Groot, Spinoza en de actualiteit

Boekomslag van Wil Derkse e.a.: Grenzen aan tolerantieNa de terroristische aanvallen op de Twin Towers in New York, de moord op Pim Fortuyn en het felle debat over de integratie van allochtonen in Nederland is het begrip tolerantie weer uiterst actueel. Tot dan toe was de liberale opvatting over tolerantie politiek correct: alles mag als iemand anders er maar geen hinder van ondervindt. Nu dreigen bevolkingsgroepen, volkeren en religies te botsen zoals in een ver verleden of in verre landen.
Nederland heeft een naam als het gaat om tolerantie: Erasmus, Hugo de Groot en Spinoza werden beroemd door hun strijd tegen intolerantie. Maar nu leeft het gevoel dat tolerantie te ver is doorgeschoten. Intolerantie moet terugkeren. De grenzen van de tolerantie lijken bereikt.
Wil Derkse (filosoof), Arthur Eyffinger (rechtshistoricus) en Miriam van Reijen (filosoof) gaan in op de grenzen van tolerantie bij de grote Nederlandse traditie van Erasmus, Hugo de Groot en Spinoza. Marcel Becker (filosoof), Bas van Stokkom (socioloog) en Theo de Wit(filosoof) schrijven over de grenzen van tolerantie in de actualiteit.
De bundel verschijnt naar aanleiding van de lezingenreeks Tot hier! De grenzen van tolerantie in de traditie van Erasmus, Hugo de Groot en Spinoza die het Soeterbeeck Programma ontwikkelde.

Uitgeverij Damon, 2004
125 blz, ISBN 978-90-557-3519-8
€ 11,90

Antonio Damasio: Het gelijk van Spinoza. Vreugde, verdriet en het voelende brein

Boekomslag van Antonio Damasio: Het gelijk van SpinozaWat gebeurt er in de hersenen wanneer we de mentale verschijnselen ondergaan die we gevoelens noemen? En wat is eigenlijk het nut van gevoelens, op individueel en sociaal vlak?
Damasio's stelling is dat emoties manifestaties zijn van lichamelijke reacties op gebeurtenissen binnen en buiten het lichaam. Met spannende casestudies toont hij aan dat zulke emoties automatisch gepaard gaan met gevoelens - vrolijke, verdrietige of welke dan ook. De auteur laat vervolgens zien dat deze eenheid van lichaam en geest ons in het leven houdt, en ook zorgt voor onze culturele prestaties. Waar Damasio in De vergissing van Descartes (1995) afrekende met Descartes' scheiding tussen lichaam en geest, komt hij in dit boek tot de verassende ontdekking dat Spinoza beide weer verenigde en intuïtief de belangrijke rol van emoties vermoedde in het overleven van de menselijke soort en in cultuur.
Antonio Damasio schrijft kraakhelder en zonder zich te bezondigen aan vakjargon. De neurologische casestudies en zijn interpretaties daarvan zijn ronduit meeslepend.
Een baanbrekend boek over de lichamelijk herkomst van gevoelens en hun gevolgen voor het menselijk gedrag

Uitgeverij Wereldbibliotheek, 2003
Vertaling: Marjolijn Stoltenkamp
320 blz, ISBN 978-90-284-2002-1
€ 24,90
(Paperback ISBN 978-90-284-2378-7, € 14,50)

Wim Klever: Mannen rond Spinoza (1650-1700). Presentatie van een emanciperende generatie.

Boekomslag van Wim Klever: Mannen rond SpinozaEen originele Amsterdamse taalkunde met een anti-expressionistische strekking; een originele natuurkunde waarin traagheid geenszins een vanzelfsprekende eigenschap der materie is; een originele politieke theorie waarin de souvereiniteit van de locale burgergemeenschap onvervreemdbaar is; een universele wiskundige formule die de sleutel is voor de oplossing van deelproblemen; een straf determinisme dat demonische trekken vertoont... Dit zijn slechts enkele van de verrassende themata waarover de vrienden van Spinoza - een van de allergrootste denkers en wetenschapsbeoefenaren uit onze Westerse geschiedenis - onder inspiratie van hun leermeester voortreffelijke verhandelingen hebben geschreven, die zowel wegens hun semi-clandestiene karakter alsook wegens gebrek aan vertalingen of hertalingen vaak onbekend of miskend zijn gebleven. Op basis van een diepgravende analyse wil dit boek een overzicht bieden van leven en werk van de 'mannen rond Spinoza'. In de indrukwekkende productie van deze elf geleerden worden verscheidene onderdelen van Spinoza's leer verder uitgewerkt en toegelicht. Voor hun publicaties konden zij soms profiteren van vertrouwelijk gekregen informatie. Het werk van deze geleerden uit de kring van Spinoza laat zien, dat onze 17e eeuw inzichten bereikte die qua diepte in de 18e eeuw niet meer zouden worden geëvenaard.

Uitgeverij Verloren, 1997/2002
249 blz, ISBN 978-90-655-0563-7
€ 24,00

Siebe Thissen: De Spinozisten. Wijsgerige beweging in Nederland (1850-1907)

Boekomslag van Siebe Thissen: De SpinozistenWaarom ondervindt de wijsbegeerte in Nederland vooral buiten de poorten van de universiteiten zoveel belangstelling? Waarom hebben vrijdenken, anarchisme, theosofie en hegelarij hier naar verhouding zoveel weerklank gevonden? Waarom zijn filosofie en lifestyle in Nederland zo innig met elkaar verweven?

Op wijsgerig gebied is Nederland echt een laatbloeier. Terwijl bijna alle wetenschappen sinds de achttiende eeuw beschikken over eigen vaktijdschriften, blijft de filosofie eenzaam achter. Pas in 1907 komt er een filosofisch periodiek: het Tijdschrift voor Wijsbegeerte - het huidige ANTW. Bovendien gaat van de academische wijsbegeerte gedurende de negentiende eeuw weinig inspiratie uit. Sinds 1850 bespeuren we wel een opleving van het wijsgerig denken bij delen van de mondige burgerij, waar een cultuurkritiek wordt verbonden aan een optimistische heilsverwachting. In een poging zich te verweren tegen dominante aanspraken van theologie en wetenschap op waarheid en werkelijkheid, bereikt deze buiten-academische 'wijsgerige beweging' haar hoogtepunt omstreeks 1900. In die beweging fungeert de herontdekking van de zeventiende-eeuwse filosoof Spinoza als katalysator en bindmiddel.

Dit boek gaat over de Nederlandse spinozisten; over het groeiende netwerk van kleine filosofen, die met een beroep op Spinoza een andere omgang met de werkelijkheid hebben bepleit. Ook krijgt de lezer een indruk van de contouren, karaktertrekken en periodieken van de wijsgerige beweging. Die beweging blijkt uiterst divers: vrijmetselaars, vrijdenkers, theologen, natuurwetenschappers, letterkundigen en anarchisten hebben samen geprobeerd de ware werkelijkheid bloot te leggen, zoals die schuil zou gaan achter de chaotische verschijningsvormen van een steeds complexere wereld. Aan de hand van hun reflecties op Spinoza en het spinozisme wordt deze naar oorspronkelijkheid zoekende beweging - en het karakter van de wijsbegeerte in Nederland - in kaart gebracht.

Sdu Uitgevers, 2000
322 blz, ISBN 978-90-120-8705-6
Niet meer in de handel, hier te downloaden

Margaret Gullan-Whur: Spinoza. Een leven volgens de rede

Boekomslag van Margaret Ghullan-Whur: Spinoza. Een leven volgens de redeHoewel er reeds veel over Spinoza werd gepubliceerd, is dit boek van Margaret Gullan-Whur de eerste groot opgezette biografie in bijna dertig jaar. In haar werk laat zij zien hoe Spinoza's belangrijkste filosofische overtuigingen zich ontwikkelden in de loop van zijn bewogen leven. Zij baseert zich op zeer recent wetenschappelijk onderzoek en verwijst naar de meest oorspronkelijke bronnen. In een gedetailleerde reconstructie van Spinoza's leven richt zij zich vooral op zijn poging om zich te midden van turbulente persoonlijke en sociale omstandigheden alleen te laten leiden door de rede.

Gullan-Whurs biografie van Spinoza is omvattend en toch zeer toegankelijk, geschreven met passie en grote eruditie, en richt zich expliciet tot een zeer breed publiek.

Uitgeverij Lemniscaat, 2000
429 blz, ISBN 978-90-563-7271-2
€ 29,95

Roger Scruton: Spinoza

Boekomslag van Roger Scruton: SpinozaBenedictus de Spinoza (1632-1677) was tegelijkertijd de gees­telijke vader van de Verlichting en de laatste hoeder van de middeleeuwse wereld. Nederlands beroemdste filosoof trachtte een verzoening tot stand te brengen in het conflict tussen de moraal en de intellectuele eisen van zijn tijd, en een visie op het menszijn te formuleren die niet alleen nood­zakelijk maar ook eeuwig vrij is. Ondanks Spinoza's dikwijls ontoegankelijke stijl heeft zijn filosofie diepe in­druk gemaakt op grote denkers van later tijden. 'Wie God liefheeft, kan er niet naar streven dat God hem wedermint' – deze prachtige uitspraak uit de Ethica heeft schrij­vers als Herder en Goethe in vervoering gebracht. In dit boek analyseert Roger Scruton Spinoza's gedachtegoed op een heldere en systematische manier, en hij laat zien dat het nog steeds relevant is voor het denken van vandaag.

Verschenen in de serie Kopstukken filosofie

Uitgeverij Lemniscaat, 2000
143 blz, ISBN 978-90-563-7280-4
€ 12,50

Theun de Vries: Spinoza, beeldenstormer en wereldbouwer

Boekomslag van Theun de Vries: Spinoza. Beeldenstormer en wereldbouwerTheun de Vries zoekt in zijn boek over Spinoza vooral naar de mens in en achter de gedachten. In tegenstelling tot de meest gebruikelijke methode maakt hij geen onderscheid tussen 'leven' en 'werk' van de wijsgeer en beschrijft hij het tot stand komen van dit werk – vooral de Korte verhandeling, het Godgeleerd-staatkundig vertoog en de Ethica – in nauwe samenhang met de verschillende levensfasen van Spinoza's bestaan, dat zich afspeelde in een tijd van grootheid én menselijke drama’s, van uitzonderlijke figuren én ongehoorde uitbuiting. Het nationale gebeuren is niet langs hem heengegaan, maar hij was er als fervent tegenstander van een erfelijke dynastie en aanhanger van de Loevesteinse factie, waartoe ook Johan de Witt behoorde, ten nauwste bij betrokken.
De Vries ziet Spinoza vooral als 'denker tussen de klassen': als ambachtsman die op voet van gelijkheid verkeerde met de groten van de tijd, als jood die werd geduld, erkend en hier en daar zelfs bewonderd, maar die van behoudende zijde tevens werd gehaat en bestreden, als mathematicus die zijn wetenschap echter niet tot een nuova scienza, maar tot een 'wellevenskunst' herschiep, als de eerste werkelijke Bijbelcriticus die ons land heeft voortgebracht én als ontwerper van een humaan republikeins staatsbestel. Een indrukwekkend boek over een der grootste vrije geesten aller tijden, wiens werken al tijdens zijn leven werden verboden, maar die toch nergens anders had kunnen leven en denken dan in de paradoxale Republiek der Verenigde Nederlanden.

Uitgeverij H.J.W. Becht, 1972
238 blz, ISBN 978-90-230-0260-4 (9023002601)

Steven Nadler: Spinoza

Boekomslag van Steven Nadler: SpinozaIn deze biografie beperkt Steven Nadler zich niet tot het levensverhaal van de grote filosoof Baruch Spinoza. Hij neemt de lezer mee naar het joodse Amsterdam van de 17de eeuw en voert hem binnen in de wereld waarin Spinoza na zijn verbanning uit de joodse gemeenschap terechtkwam – het woelige politieke, sociale intellectuele en godsdienstige leven van de jonge Republiek der Verenigde Nederlanden.
Spinoza is niet alleen een grote biografie voor filosofen, historici en kenners van het joodse denken, maar ook een helder geschreven standaardwerk voor iedereen met belangstelling voor filosofie, de geschiedenis van het jodendom, de geschiedenis van het zeventiende-eeuwse Europa en de cultuur van de Gouden Eeuw.

Uitgeverij Olympus, 2006
536 blz, ISBN 978-90-467-0021-1
€ 15,00

Jan Romein en Annie Romein-Verschoor: Benedictus Spinoza, De godloze godzoeker
in: Jan en Annie Romein: Erflaters van onze beschaving. Nederlandse gestalten uit zes eeuwen

Boekomslag van jan en Annie Romein: Erflaters van onze beschavingMet dit boek boeiden de Romeins een talrijk publiek, dat zich uitermate dankbaar toonde voor de intelligente wijze waarop een aantal belangrijke Nederlanders werd geportretteerd. De figuren worden nooit los gezien van de tijd waarin zij leefden, maar behouden toch hun zelfstandigheid en bewegen zich vrij tegen een zorgvuldig geschilderde achtergrond. Psychologisch raak, puntig van formulering, origineel van opvatting en overal even bondig en krachtig, werden deze historische portretten tot een boekwerk van unieke waarde.
Elk levensverhaal dat de Romeins hebben opgetekend is boeiend en helder.

Zonder nationale eigenwaan wordt in dit groots opgezette werk getoond wat de wereld aan Nederland te danken heeft. Aan Hugo de Groot, aan Erasmus, aan Spinoza, aan Simon Stevin, aan Rembrandt en aan Van Gogh, om een paar namen te noemen.
Nog nimmer verscheen er in onze taal een zo pakkend geschreven cultuurgeschiedenis als dit belangrijke werk van Jan en Annie Romein.

Erflaters moet gezien worden als aanvulling van het klassieke De lage landen bij de zee. Een geschiedenis van het Nederlandse volk, waar de biografieën van bekende personen bewust werden weggelaten.

Uitgeverij Querido, 1977 (vele drukken sinds 1938)
ISBN 978-90-214-2028-8 (9021420287)

Klik hier voor de tekst van het hoofdstuk over Spinoza op de website van de DBNL (Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren).

Jonathan I. Israel: De Republiek 1477-1806

Boekomslag van Jonathan Israel: De RepubliekDit boek geeft een onvoorstelbaar compleet en levendig beeld van de geschiedenis van de Nederlandse Republiek. De Bourgondiërs, de Habsburgers, het begin van de Reformatie en Renaissance, Alva, De Opstand, de Republiek als wereldmacht, tachtig jaar oorlog, de VOC, regenten en armenzorg, tolerantie en onderdrukking, het Twaalfjarig Bestand, Oldenbarnevelt en Maurits, de universiteiten, de kunst van de Gouden Eeuw, de stadhouderloze tijdperken, de Engelse Oorlogen, het Rampjaar, de gebroeders De Witt, de Glorieuze Revolutie, de patriotten – alles krijgt zijn plaats in dit weidse panorama.

Uitgeverij Van Wijnen, 1996
1380 blz, ISBN 978-90-519-4337-5
€ 69,50

Jonathan I. Israel: Radicale Verlichting. Hoe radicale Nederlandse denkers het gezicht van onze cultuur voorgoed veranderden.

Boekomslag van Jonathan Israel: Radicale VerlichtingEnkele jaren geleden verscheen van de befaamde Engelse historicus Jonathan Israel de opvolger van De Republiek. Een omvangrijk en fascinerend boek over de meest ingrijpende verandering van denken in de westerse beschaving: de Verlichting.
In Radicale Verlichting laat Jonathan Israel zien dat de Verlichting die de westerse samenleving zo radicaal heeft veranderd in Nederland geboren werd. Uit Nederland afkomstige en in Nederland gevestigde denkers deden Europa op zijn grondvesten trillen. Overal werden ze gelezen, de radicale Nederlanders: Spinoza, Bekker, Van den Enden, de gebroeders Koerbagh, Lodewijk Meyer, Van Dale, Van Leenhof en vele anderen. Hun ideeën bepalen nog altijd ons denken. Israel brengt ze in dit boek op onnavolgbare wijze tot leven.

De oorspronkelijke Engelstalige uitgave bevat een klein katern met illustraties. Voor de Nederlandse vertaling zijn in overleg met prof. Israel uit collecties in heel Europa (maar vooral uit Nederland) afbeeldingen bijeengezocht, die door het hele boek heen zijn afgedrukt. Portretten, documenten, belangrijke gebouwen en locaties in Nederland en daarbuiten.
In de Engelstalige editie komen zeer veel citaten voor uit Nederlandse teksten: boeken, schotschriften, notulen van kerkeraden en gemeenteraden, brieven. Die werden allemaal in het Engels vertaald. In de Nederlandse vertaling zijn de originele citaten opgenomen. Prachtige, emotionele en kleurrijke uitspraken en zinswendingen in het Nederlands van toen. “Daarbij kon ik in een aantal gevallen de verleiding niet weerstaan langere gedeelten op te nemen, om zo de sfeer van de discussies en de achterliggende emotie des te beter te laten proeven,” aldus Jonathan Israel.

Uitgeverij Van Wijnen
944 blz, ISBN 978-90-519-4239-2
€ 79,50

Jonathan I. Israel: Verlichting onder vuur

Boekomslag van Jonathan Israel: Verlichting onder vuurIn Verlichting onder vuur vervolgt Jonathan Israel zijn fascinerende beschrijving en heroverweging van de westerse Verlichting, die onze samenleving zo fundamenteel veranderde. Hij richt zich nu op de eerste helft van de 18de eeuw en duikt opnieuw diep in de bronnen.
De Franse, Britse, Duitse, Italiaanse én Nederlandse Verlichting worden niet afzonderlijk, maar in hun samenhang beschreven waardoor allerlei misverstanden kunnen worden ontzenuwd. De felle strijd die in deze periode werd geleverd, kwam zeker niet alleen van buitenaf, maar werd minstens zozeer intern gevoerd: een strijd tussen een antidemocratische hoofdstroom en een grotendeels onderdrukte democratische, republikeinse en 'materialistische' marge.

Uitgeverij Van Wijnen, 2010
1184 blz, ISBN 978-90-519-4327-6
€ 89,50

Jonathan Israel, Inger Leemans, Siep Stuurman en Marin Terpstra: Gedachtevrijheid versus godsdienstvrijheid. Een dilemma van de Verlichting

Boekomslag van Jonathan Israel e.a.: Gedachtevrijheid versus godsdienstvrijheidDe Nederlandse filosoof Spinoza is volgens Jonathan Israel de eerste en meest radicale Verlichtingsdenker. Met Spinoza startte een nieuwe periode in het denken over de verhouding van godsdienstvrijheid en de vrijheid van meningsuiting. Israel keert zich fel tegen de opvatting dat de vroege Nederlandse Verlichting van Spinoza meer in harmonie met de godsdienst was, dan de Verlichting van de Franse philosophes. Als ideeënhistoricus ziet hij het als zijn plicht dit soort uitspraken over de Verlichting tegen te spreken. Ze zijn volgens Israel niet alleen "geschiedkundig volslagen verward en onjuist, maar ook politiek en sociaal uiterst schadelijk".

Het boek bevat naast de tekst van de Thomas More Lezing 2006 door Jonathan Israel ook bijdragen van de andere auteurs.

Uitgeverij Damon, 2007
104 blz, 978-90-557-3810-6
€ 12,90

Jonathan I. Israel: In strijd met Spinoza. Het failliet van de Nederlandse Verlichting (1670-1800)

Boekomslag van Jonathan Israel: In strijd met SpinozaJonathan Israel was van april tot juni 2007 aan de Koninklijke Bibliotheek verbonden als fellow. Hij sloot dit fellowship, dat in samenwerking met het NIAS werd uitgevoerd, af met een publiekslezing.

Spinoza, Van den Enden en hun leerlingen brachten in de late 17de eeuw Nederlandse democratie, gelijkheid en individuele vrijheid in combinatie met volledige tolerantie (in tegenstelling tot de beperkte tolerantie die in werkelijkheid was toegestaan in de Nederlandse Republiek) voor het eerst naar voren als filosofische agenda en als samenhangend systeem van moderne waarden. Tijdens de 18de eeuw bleef de Nederlandse publieke opinie zich over het algemeen sterk verzetten tegen hun ideeën, wat in sommige geledingen van de Nederlandse maatschappij tot de 20ste en 21ste eeuw heeft geduurd. Deze ‘verlichte waarden’ kregen in Nederland dankzij de Verlichting wel enige voet aan de grond na 1700, maar in de vroege 19de eeuw verloren ze opnieuw terrein.

Uitgeverij Bert Bakker, 2007
88 blz, ISBN 978-90-351-3209-2
€ 12,50

Wim Klever: Spinoza classicus. Antieke bronnen van een moderne denker

Boekomslag van Wim Klever: Spinoza classicusGeen denker is moderner dan Spinoza. Zijn fysische 'menskunde' en zijn magistrale causale verklaring van politieke processen geven hem een unieke positie in de geschiedenis van de laatste eeuwen. De wetmatigheden die hij als 'proposities' formuleert en bewijst, hebben nog niets aan actualiteit ingeboet en maken hem bij uitstek tot een eminente kraker van de waanzinnige deviaties van onze tijd.
Toch heeft deze uitzonderlijke 'filosofische' wetenschapsman zijn voorgangers en inspiratiebronnen. Bekend is de zeer grote rol die Descartes en Van den Enden hebben gespeeld in 'the making of his mind'. Minder bekend is dat zijn grootheid sterk is geworteld in de klassieke oudheid. Meer dan de oude Griekse filosofen (Socrates, Plato en Aristoteles werden zelfs afgewezen) hebben vele Latijnse dichters en historici alsmede bijbelse filosofen (Jezus, Paulus) een beslissende invloed op hem uitgeoefend. In deze studie wordt filologisch nagegaan welke auteurs Spinoza's brein mede hebben geprogrammeerd. Uit de vele positieve en sommige negatieve relaties blijkt dat hem met recht ook een klassieke signatuur mag worden toegekend.

Uitgeverij Damon, 2005
320 blz, ISBN 978-90-557-3639-3
€ 29,90

Rebecca Goldstein: Betraying Spinoza. The Renegade Jew Who Gave Us Modernity

Boekomslag van rebecca Goldstein: Betraying SpinozaIn 1656, Amsterdam’s Jewish community excommunicated Baruch Spinoza, and, at the age of twenty–three, he became the most famous heretic in Judaism. He was already germinating a secularist challenge to religion that would be as radical as it was original. He went on to produce one of the most ambitious systems in the history of Western philosophy, so ahead of its time that scientists today, from string theorists to neurobiologists, count themselves among Spinoza’s progeny.
In Betraying Spinoza, Rebecca Goldstein sets out to rediscover the flesh-and-blood man often hidden beneath the veneer of rigorous rationality, and to crack the mystery of the breach between the philosopher and his Jewish past. Goldstein argues that the trauma of the Inquisition’s persecution of its forced Jewish converts plays itself out in Spinoza’s philosophy. The excommunicated Spinoza, no less than his excommunicators, was responding to Europe’s first experiment with racial anti-Semitism.
Here is a Spinoza both hauntingly emblematic and deeply human, both heretic and hero - a surprisingly contemporary figure ripe for our own uncertain age.

Schocken Books, 2006
256 blz, ISBN 978-08-052-4209-6
$ 19,95

Jonathan I. Israel: Locke, Spinoza and the Philosophical Debate Concerning Toleration in the Early Enlightenment (c.1670-c.1750)

This essay demonstrates the difference between the theories of religious toleration of Locke and Spinoza. The author gives an outline of the dilemmas that arose following the advance of religious toleration in early eighteenth-century western European society.

Locke’s view on toleration, based on theological foundations, is then set out, followed by Spinoza’s view, in which individual freedom plays a much larger role than the freedom of organized ecclesiastical structures.

KNAW, 1999
19 blz, ISBN 90-6984-245-9
Alleen beschikbaar als PDF-bestand