Spinoza boegbeeld van Amsterdam? Dan ook een passend monument voor Spinoza, in de buurt waar hij woonde.

Vanaf de oprichting van de Amsterdamse Spinoza Kring is de ontwikkeling van een monumentaal gedenkteken voor Spinoza één van de belangrijkste bezigheden van het bestuur geweest. En dan niet een standbeeld waar je al dan niet bewonderend aan voorbij loopt, maar een plaats waar Spinoza en zijn belangrijke gedachtegoed permanent aan de orde worden gesteld. Zodat iedere Amsterdammer van dat gedachtegoed en de betekenis daarvan voor Amsterdam toen en nu, op z'n gemak kennis kan nemen. Zo'n monument zou een plek moeten vinden in de buurt waar Spinoza geboren is en woonde, aan het Waterlooplein bijvoorbeeld. De eerste schattingen van de benodigde kosten lagen zo rond de € 450.000.

Al vrij snel werd duidelijk dat de Stichting Kunst en Openbare Ruimte (SKOR) enthousiast aan de ontwikkeling van zo'n monument wilde meewerken. SKOR reserveerde zelfs direct een bedrag van € 150.000 voor dit doel, onder voorwaarde dat nog ten minste € 300.000 van derden beschikbaar komt. Er werd een projectgroep gevormd, bestaande uit:
• Theo Tegelaers, projectcoördinator van SKOR
• Frank van Kreuningen, voorzitter ASK
• Ruud Sillmann, penningmeester ASK en secretaris van de projectgroep
• Marco Cops, artistiek adviseur namens het stadsdeel Centrum
• Renate Jacobs, afgevaardigde van de buurtbewoners
Het gehele project ondervindt grote steun van zowel de Centrale stad als van stadsdeel Centrum

In het najaar van 2006 begon een lange reeks vergaderingen, waarin maar moeizaam vooruitgang werd geboekt. De volgende doelstellingen en uitgangspunten voor een Spinozamonument werden geformuleerd:
• verspreiding van kennis omtrent Spinoza en diens gedachtegoed
• overdracht van de actuele relevantie van dat gedachtegoed (zoals scheiding tussen kerk en staat, gelijkheid van de bevolkingsgroepen, vrijheid van meningsuiting, voorkeur voor een democratische regeringsvorm, etc.)
• naar een breder publiek dan alleen het kunst- en universitaire, zeker ook naar de jeugd
• daarom een koppeling naar het onderwijs
• het duurzaam genereren van discours over Spinoza en diens gedachtegoed
• een grootstedelijk project, dat het individuele belang van de betrokken instellingen overstijgt
• iets blijvend zichtbaars op een bepaalde plek in Amsterdam
• resulterend in kennis van en trots op Spinoza bij de Amsterdammers.

Aan het ontwikkelingstraject zouden kosten verbonden zijn. Het Amsterdams Fonds voor de Kunst was zo vriendelijk een ontwikkelingsbudget in de vorm van een subsidie van € 17.000 beschikbaar te stellen.

De volgende stap was het selecteren van een aantal mogelijk geschikte kunstenaars om op basis van de doelstellingen met suggesties voor een vormgeving te komen. Met de selectie van die kunstenaars en vervolgens de uitnodigingen voor gesprekken met die kunstenaars is nogal wat tijd gemoeid geweest.
In juni 2007 spraken we met vier kunstenaars: een uit Zwitserland en drie uit Nederland.
Zowel SKOR als de Amsterdamse Spinoza Kring hadden daarna hun voorkeuren en die bleken allerminst met elkaar te sporen. SKOR gaf de voorkeur aan de Zwitserse kunstenaar, die trouwens een aantal jaren geleden al een tijdelijk monument voor Spinoza in Amsterdam had gemaakt. Zijn werkwijze was met name op die tijdelijkheid gericht en dat was iets - althans waar het een Spinozamonument betreft - waarin de Amsterdamse Spinoza Kring zich juist niet kon vinden. Lange discussies binnen de projectgroep volgden, die ons echter niet verder brachten. Toen kwam SKOR met het idee een drietal kunstinstellingen in Amsterdam bij de zaak te betrekken en te kijken wat die voor ideeën voor een Spinozamonument en een geschikte kunstenaar zouden bedenken.

Inmiddels zijn we halverwege de manifestatie Amsterdam Wereldboekenstad (AWBS), waarin Spinoza (naast Anne Frank en Annie M.G. Schmidt) tot één van de drie iconen is verkozen. Ondertussen zijn er ook uit andere hoeken initiatieven gekomen om Spinoza te gedenken. Bij die initiatieven is de Amsterdamse Spinoza Kring ook betrokken en nu ziet de situatie er voor de projectgroep opeens heel anders uit.

De laatste maanden is er meer schot gekomen in de ontwikkeling van ons monument. We moeten dat monument vooral niet alleen maar zien als een ruimtelijk iets, ook de inhoud is heel belangrijk. Inhoud is ook grotere bekendheid van Spinoza doordat we aandacht voor hem vragen. En zoals iedereen die kranten leest en de media een beetje volgt wel weet, is er het laatste jaar heel veel aandacht voor Spinoza en zijn ideeën.

Een kleine opsomming:

• Stadsdeel Oost / Watergraafsmeer is bezig met gebiedsontwikkeling dat de naam heeft gekregen Wibaut aan de Amstel. Hiermee wil men een volwaardige entree creëren voor de metropool Amsterdam.
Eén van de vier onderdelen van dit plan heet Wibaut ontmoet Spinoza. Daarin worden krachten gebundeld voor maatschappelijke verbanden. De Amsterdamse Spinoza Kring is hierbij betrokken.

• Amsterdam Wereldboekenstad (AWBS; 23 april 2008 t/m 22 april 2009) heeft Spinoza tot icoon gemaakt van dit jaar, naast Anne Frank en Annie M.G. Schmidt.
Daardoor hebben wij een Spinozatentoonstelling kunnen maken die in september en oktober bezocht kon worden in de centrale vestiging van de Openbare Bibliotheek Amsterdam. Hierna is de tentoonstelling van 19 december 2008 tot eind februari 2009 te bezichtigen in het OBA-filiaal De Pintohuis aan de St. Antoniesbreestraat 69 in Amsterdam-Centrum.

• Op zondag 23 november 2008 vond de Spinozadag 2008 plaats. Samen met AWBS en Paradiso hebben we een herdenking van Spinoza's geboortedag georganiseerd, waar we een jaarlijkse traditie van willen maken. Dit jaar stond de Spinozadag in het teken van de vrijheid van meningsuiting. Het programma bestond uit lezingen, debatten en performances.

• Op de Spinozadag 2008 zijn ook plannen gepresenteerd van de kunstmanifestatie met de titel My name is Spinoza die in mei en juni 2009 zal plaatsvinden in Amsterdam. Deze kunstmanifestatie, waarbij kunstenaars en kunstinstellingen van nationale en internationale faam betrokken zijn, is bedoeld om Spinoza en de plannen voor een Spinoza Centrum te promoten. Architect Maurice Nio heeft opdracht gekregen voor het ontwerpen van een Spinoza Centrum, waarin gebundeld een aantal activiteiten kunnen plaatsvinden, zoals studie- en educatieve programma's, een infobalie, studieboeken en tijdschriften i.v.m. Spinoza, begin van de Spinozawandeling, museale activiteiten, een permanente installatie met betrekking tot Spinoza, een auditorium voor debatten en voorstellingen en verder beperkte kantoormogelijkheden.