De radicale Verlichting is de ware

De Oogst van het Decennium: 2001 – Radical Enlightenment van Jonathan Israel

door Arnold Heumakers

Opeens was zij overal aanwezig in het publieke debat, de Verlichting. Met dank aan 9/11. De vernietiging van de Twin Towers werd niet alleen door de New Yorkers opgevat als een aanval op de westerse beschaving.

Spinoza leeft!

door Filip Huysegems

De Amsterdamse Spinoza Kring organiseert cursussen, lezingen en studiegroepen over Spinoza, met als hoogtepunt van het jaar de Spinozadag, die in 2010 valt op zondag 14 november en doorgaat in de zaal Paradiso in Amsterdam.

Gevaarlijk denken
Een leeswijzer voor Spinoza

door Luc Devoldere

Herman De Dijn schreef een boek over de filosoof Baruch Spinoza (1632-1677). Een leeswijzer voor wie zich wil wagen aan het gedachtegoed van de filosoof.

Spinoza verdient iets beters

door Peter Hoexum

Sinds ruim een jaar heeft Amsterdam een Spinozamonument. Waarom eigenlijk, vraagt Pieter Hoexum zich af. "Spinoza wordt zowel op een voetstuk gehesen als voor schut gezet."

Filosofie eigenzinnig gestript

door Cokky van Limpt

Margreet de Heer reist in het vandaag verschenen stripboek 'Filosofie in beeld' met reuzenstappen door de canon van de westerse filosofie. Moderne filosofie diept zij op in familiekring.

Loevendie's Spinozaopera

door Jolanda Breur

De Amsterdamse componist Theo Loevendie denkt na over een opera over Neêrlands beroemdste filosoof: Spinoza. Misschien wordt het een oratorium. "Ik verdraag net als hij geen autoriteit."

Op 14 december 2009 heeft Wim Klever een lezing gehouden voor de Amsterdamse Spinoza Kring. De lezing, getiteld Mannen rond Spinoza, was voor een besloten groep van cursisten en oud-cursisten van de Kring. De tekst van de lezing is hier als PDF-bestand te downloaden.

De teksten van de Spinozadag 2009 zijn hier te downloaden als PDF-bestand:

• De lezing van prof.dr. Piet Steenbakkers: Spinoza en de liefde

- de tekst van de lezing (PDF)

- de Powerpoint slides bij de lezing (PDF)

De tekst van de lezing Spinoza en de liefde van Piet Steenbakkers is in licentie gegeven volgens een Creative Commons Naamsvermelding-Niet-commercieel-Geen Afgeleide werken 3.0 Nederland licentie. 

De muziek bij aanvang van de lezing, het openingskoor van de cantate Du sollt Gott, deinen Herren, lieben van J.S. Bach (BWV 77), is te vinden op de website van Monteverdi Productions. Om de muziek daar te kunnen afspelen, heeft u het programma Real Player nodig. Dat programma kunt u op de website van Monteverdi Productions downloaden.

• Het slotwoord van Carolien Gehrels, wethouder Kunst en Cultuur van Amsterdam.

Grootste Amsterdammer aller tijden wellicht geen Amsterdammer

door Roelof Bouwman

Nog tot en met vrijdag 6 november kunt u meedoen aan de door De Telegraaf en Sp!ts georganiseerde verkiezing van de grootste Amsterdammer aller tijden. Maar van de tien genomineerde kanshebbers zijn er slechts drie in Mokum geboren.

Wereldagenda van Amsterdam 2010

door Trudy Admiraal

De Wereldagenda van Amsterdam 2010 is klaar en het is een aardig boekwerkje van 200 pagina's geworden. Voor wie zijn afspraken nog op papier onthoudt en tegelijk belangstelling heeft voor alle culturen in de stad is de Wereldagenda een veelkleurig geheugensteuntje. Samensteller Alice Weve: 'Al ken je Amsterdam goed, met deze agenda zul je je toch nog verbazen.'

Opperrabbijn: Spinoza's ban blijft bestaan

door Jolanda Breur

Op de grootste filosoof die Nederland ooit heeft gehad, Baruch Spinoza, rust sinds 1656 een ban. En dat blijft ook zo, zegt opperrabbijn Jacobs. "Hij heeft zijn denkbeelden toch nooit bijgesteld?"

Spinoza: voorbeeldige Amsterdammer

door Jolanda Breur

Tijdens de kunstmanifestatie My Name is Spinoza vertellen landgenoten van Neêrlands beroemdste filosoof waarom zijn gedachtengoed actueel is. "Bij Spinoza gaat vrijheid van denken boven godsdienstvrijheid", zegt de Amsterdamse wethouder Carolien Gehrels. "Dat is in deze stad heel belangrijk."

Telkens dacht hij aan Spinoza

door Jolanda Breur

Componist Theo Loevendie hoopt in 2012 zijn jeugddroom te vervullen: een opera over het leven en denken van de filosoof Spinoza.

'Wie de oorzaak kent, vindt rust'

door Jolanda Breur

Tijdens de kunstmanifestatie 'My Name is Spinoza' vertellen landgenoten van Neêrlands beroemdste filosoof waarom zijn gedachtengoed actueel is. Vandaag: filosoof Van Reijen.

Vrij willen en kunnen denken is a hell of a job

door Cokky van Limpt

Wat is verlichting? In een boek en op een symposium, morgen in Nijmegen, worden de oos-terse en westerse verlichtingstradities naast elkaar gelegd. De overeenkomsten zijn groter dan gedacht. Grootste gemene deler: gebruik je gezonde verstand.

Overheid op hellend vlak met inperking van denkvrijheid

door Anna van Leeuwen

Tijdens de Amsterdamse kunstmanifestatie My Name is Spinoza vertellen landgenoten van Neêrlands beroemdste filosoof waarom zijn gedachtengoed nog zo actueel is. Vandaag: hoogleraar informatierecht en advocaat Egbert Dommering.

Voorlezen 'Ethica' is geen straf

door Anna van Leeuwen

Kunstenaar Job Koelewijn leest over de hele wereld het boek 'Ethica' van Spinoza voor. Deze Mondial Reading Performance in groepen mondt uit in een cd en een installatie.

Ongeschreven wetten zijn veel sterker

door Anna van Leeuwen

Opiniemakers, kunstenaars én bezoekers van de hoofdstad krijgen de komende zomer kaartjes met prikkelende vragen over Spinoza’s denken voorgelegd. Vandaag: Job Koelewijn.
"Je kunt ook onwetend zijn. Er zijn zoveel wetten waar ik geen weet van heb."

Spinoza leert ons om 'God te denken'

door Anna van Leeuwen

Opiniemakers, kunstenaars én bezoekers van de hoofdstad krijgen de komende zomer kaartjes met prikkelende vragen over Spinoza's denken voorgelegd. Vandaag Thomas Hirschhorn.

Hirschhorn: Ik hou van hem

door Anna van Leeuwen

Kunstenaars brengen met exposities en performances tijdens de manifestatie My Name is Spinoza een eerbetoon aan de zeventiende-eeuwse filosoof Spinoza. In een serie interviews vertellen mensen over hun band met deze invloedrijke filosoof. Kunstenaar Thomas Hirschhorn, hoopt dat mensen anders over Spinoza gaan denken.

De teksten van het ochtendgedeelte van de Spinozadag 2008 zijn hier te downloaden als PDF-bestand:

• het openingswoord van Carolien Gehrels, wethouder Kunst en Cultuur van Amsterdam

• de lezing van Jeroen Bartels, oud-docent Westerse filosofie in de Moderne tijd aan de Rijksuniversiteit Groningen: Spinoza over vrijheid

• de reactie van Hans Achterhuis, filosoof en emeritus hoogleraar Filosofie aan de Universiteit van Twente

'Amsterdam, Stad van Spinoza - Spinoza, Boegbeeld van Amsterdam'

De Amsterdamse Spinoza Kring heeft i.s.m. de Openbare Bibliotheek Amsterdam een lezingencyclus georganiseerd rondom het thema van de tentoonstelling 'Spinoza Amsterdammer', die in de maanden september en oktober 2008 in de hoofdvestiging van de OBA te zien was. De teksten van deze lezingen kunt u hier downloaden (PDF).

De volgende stukken zijn beschikbaar:

• 5 september 2008, ter gelegenheid van de opening van de tentoonstelling, lezing van Henri Krop, universitair docent Geschiedenis van het denken aan de Erasmus Universiteit Rotterdam: Spinoza en zijn kring.

• 7 september 2008, lezing van Carolien Gehrels, wethouder kunst en cultuur van de gemeente Amsterdam: Het seculiere karakter van de overheid en de inspiratie van Spinoza (scheiding kerk en staat).

• 21 september 2008, lezing van Henri Krop, universitair docent Geschiedenis van het denken aan de Erasmus Universiteit Rotterdam: Spinoza in de canon: het belang van zijn filosofie toen en nu.

• 5 oktober 2008, lezing van Piet Visser, hoogleraar Geschiedenis van het Doperdom en aanverwante stromingen aan de Vrije Universiteit, Amsterdam: Geloofsvrijheid in Amsterdam in de Gouden Eeuw en de rol van de boekdrukkers en uitgevers op dissident terrein.

• 19 oktober 2008, lezing van Ton de Kok, docent Godsdienst aan het Fons Vitae Lyceum en het St. Ignatiusgymnasium, Amsterdam: Spinoza, zijn godsconcept en levensbeschouwing. 

Terug naar Spinozatentoonstelling

De religieuze politie contra Spinoza

door Samuel de lange

Waarom kreeg Spinoza al een banvloek over zich uitgesproken terwijl hij zijn ketterse opvattingen nog moest opschrijven? De historicus Nadler zocht het antwoord, maar blijft steken in giswerk, vindt Samuel de Lange.

Spinoza weer 's herontdekt

door Henk Schutten 

In Amsterdam herinnert vrijwel niets meer aan Nederlands grootste filosoof, Spinoza (1632-1677). De Bibliotheca Philosophica Hermetica eert hem in het kader van 'Amsterdam Wereldboekenstad' met een themadag.

'Het boegbeeld van Amsterdam is Spinoza'

zei professor Jonathan Israel, groot kenner van de geschiedenis van Nederland, Amsterdam en Spinoza in een lezing over de relatie Amsterdam-Spinoza en ter promotie van een monument voor de grote filosoof.

De Amsterdamse Spinoza Kring organiseerde op 9 juni 2007 in de Mozes & Aäronkerk te Amsterdam een lezing van professor Jonathan Israel.

De middag werd ingeleid door Carolien Gehrels, wethouder Kunst & Cultuur van de gemeente Amsterdam. De wethouder vindt het buitengewoon jammer dat de wereldberoemde Spinoza in zijn geboortestad niet zo bekend is. ‘Het wordt tijd om hem de eer te bewijzen die hem toekomt. En daarom steunen we de plannen van de Amsterdamse Spinozakring,' aldus de wethouder.

De lezing van Jonathan Israel werd ingeleid door de journalist Rob Hartmans, die vlak daarvoor een interview met Israel in De Groene Amsterdammer had gepubliceerd.

Hier kunt u de volgende stukken downloaden (PDF):
• Inleiding door Carolien Gehrels
• Introductie door Rob Hartmans
• Lezing van Jonathan Israel
• Interview met Jonathan Israel door Rob Hartmans

Zie ook NRC van 11 juni 2007.

In het Maandblad M van NRC van 3 november 2007 stond een groot artikel over de toenemende belangstelling voor Spinoza:

Spinoza. De groeiende populariteit van de filosoof van de tolerantie

door Martijn Meijer

"Op 24 november 2007 is het 375 jaar geleden dat de Amsterdamse filosoof Benedictus de Spinoza werd geboren. Zijn denkbeelden over tolerantie en godsdienstvrijheid worden volop gebruikt in het huidige debat over immigratie. Amsterdam wil een monument voor hem oprichten. Daarom: dossier Spinoza."

In dit artikel wordt ook uitgebreid aandacht besteed aan de Amsterdamse Spinoza Kring.

De tekst van het artikel (in PDF) kunt u hier downloaden.

Spinoza's godsbeeld zit verstopt in de boeken van Jip en Janneke
Bijbel van het alledaagse leven

door Maaike Boersma

Na Winnie de Poeh blijken nu ook Jip en Janneke een diepere filosofische boodschap te bevatten, namelijk die van Spinoza. Volgens literatuurwetenschapper Piet Mooren is er sprake van een onbekende god in Jip en Janneke. "Het is de god van de schepping en de natuur in al zijn facetten."

Den Haag eert Spinoza wel, Amsterdam nog niet

door Karolien Lievense en Pauline Weseman

Rotterdam heeft zijn Erasmus, Amsterdam zijn Spinoza. Maar in de hoofdstad herinnert weinig aan de beroemde filosoof. Dat moet anders.

Baruch d'Espinoza
Glorieuze wedergeboorte voor de filosoof van joodse afkomst
Eindelijk lezen we Spinoza

door Peter Wierenga

Het heeft even geduurd, maar nu zijn we vrijwel allemaal erg trots op Spinoza, de grootste denker die Nederland ooit voortbracht. En nog een allochtoon ook.

Spinoza verdient monument in Amsterdam

door Wouter Daemen

"Spinoza hield van Amsterdam, maar waarom houdt Amsterdam niet van hem?" vraagt de Amsterdamse Spinoza Kring zich af. Het is de hoogste tijd dat er in Amsterdam een monument komt voor denker Baruch Spinoza (1632-1677).

Een monument voor Spinoza

door Paul Steenhuis

Het is tijd dat Baruch Spinoza in Amsterdam een monument krijgt, vindt de lokale Spinoza Kring. De filosoof stierf op 21 februari 1677, vandaag precies 330 jaar geleden.

Wethouder Carolien Gehrels (Kunst en cultuur) van Amsterdam:
"In Amsterdam kun je zijn wie je bent tussen mensen die anders zijn dan jij"
en
"In een 'stad van Spinoza' beschouwen wij cultuur als basisbehoefte."

Lees verder op de website van de gemeente Amsterdam (Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling). Daar kunt u ook de gemeentelijke nota 'Hoofdlijnen Kunst en Cultuur 2009-2012' downloaden.

In de Canon van Nederland (www.entoen.nu) is een venster opgenomen over Spinoza. Het venster over Spinoza kunt u hier vinden.

Reasonable Doubt

door Rebecca Newberger Goldstein

Over de invloed van Spinoza op de 'The Declaration of Independence' van de V.S. in 1777.

Lees het artikel op de website van The New York Times 

Expelled from the Jewish community of his day, Spinoza went on to construct a lasting philosophy.

door Michael Dirda

Boekbespreking van Rebecca Goldstein, Betraying Spinoza. The Renegade Jew Who Gave Us Modernity

Lees de boekbespreking op de website van The Washington Post